دادخواستەکان پشت بە بەرهەمھێنەرانی دەرمانەکانی GLP-1 دەچن بەهۆی ڕوودانی نایابی کەمبونی بینین

بەرهەمھێنەرانى دەرمانەکانی GLP-1 لەرووی دادوەتەوە لە موجەی دادخواستەکاندا کە سەدها کڕیاران هەڵبژاردن، بەو داواکارییەوە کە ئەم دەرمانانە ئەگەر نەبێت مەسببەبەخش، لەوەی پەیوەندیی هەیە بە زیادبوونی مەترسی ڕوودانی جۆرێکى نایاب لە کەمبونی بینین کە بە ناوی «الاعتلال العصبي البصري الإقفاري الأمامي غير الشرياني» ناسراوە (anterior non‑arteritic ischemic optic neuropathy).

وەک ڕاپۆرتێک لە وۆڵ ستریت ژۆرنال دەڵێت، داواکەرەکان تێدا دەوڵەمەندن کە دەرمانەکانی GLP-1 هەر ئەم ڕووداوە هەلەکردووە؛ ئەم ڕووداوە واتە کاتێک ڕوونووسى خوێن بەشێوەیەکی نەهێشتراو بچتە خوارەوە بۆ عەصبى بینایى و بەهۆی ئەوە بینینی پێرۆژە وەرگرتن لەدەست دەدات.

الاعتلال العصبي البصري الإقفاري الأمامي غير الشرياني یان بە شێوەیەکی کورت، پێکهاتووی یەکێکە لە هۆکارە گرنگەکانی کاریگەری خێرا لەسەر عەصبى بینایى لە نێوان گەنجانى سەردەمەکانى سەرەتاى ٥٠ ساڵدا، و ئەکادیمیای تەندروستی مێشک و چاوەکانى ئەمریکا و نیشتەجێی چشم (National Eye Institute) ئەم ڕووداوە وەک «سڕینەوەی چاو» یان «جلستەی چاو» پێناسە دەکەن.

دوکتور دوگلاس لازارو، پزیشکی چاو لە New York Langone Health، وتی هەڵەکە لەوەیە کە چارەسەرێکی هەڵسەنگاندنەوە بۆ ئەم نەخۆشە نییە، ووت: "کێشە لە الاعتلال العصبي البصري الإقفاري الأمامي غير الشرياني ئەوەیە کە چارەسەری دڕاوە و دروستبوو نەبووە. بۆیە دەتوانێت هەڵسوکەوتێکی زۆر قورس لە بابتى بینین بەهێنێت."

ئەم دەرمانانە کە ناوەکانیان زۆر بەردەست و بۆ لاغرکردن و چارەسەری نەخۆشی شەکر بەکاردێن، هەڵبژاردنەکانیان وەکو Ozempic و Wegovy لەگەڵ Novo Nordisk، و Mounjaro و Zepbound لەگەڵ Eli Lilly دەگرنەوە.

وۆڵ ستریت ژۆرنال ڕاپۆرت دەکات کە هەردوو کۆمپانیا پەیوەندیەکی هۆکارى وەیاندن ناساندووە.

Novo Nordisk وتی دادخواستەکان "بێبەست" نین و ئاماژەی بە توێژینەوەیەکی پەیوەندیدار کرد کە بە پولی کۆمپانیا هەڵبژاردراوە و نەدۆزراوە کە مەترسی اعتلال العصبي البصري الإقفاري الأمامي غير الشرياني لە بەکارهێنەران زیادە بێت.

Eli Lilly لە لاپەڕەیەکی تر ووتی بەردەوامە لە چاودێری داتاکانی ئاسایشی هەستی و دڵنیابوونەوەی ئەوە دەکات کە لە ئامادەی زانیارییەکانتاوە هەرگیز داواکاری ئەوە نەکراوە کە دەرمانەکانی GLP-1 ئەم نەخۆشە بەهۆی هەیە.

ئەم اعتلالە چیه؟

الاعتلال العصبي البصري الإقفاري الأمامي غير الشرياني زۆرجار بە کەمبوونی ناگهانی و بێئازارى بینینی یک چاو پەیوەندیدارە. نیشانەکان دەتوانن بێن ئەوە: تەمور/تارهەڵان لە بینین، تاریکبوون یان کەمبوونى پشکەى دیمەنەکان، یان کەمبوونى تواناى جیاکردنەوەى ڕەنگەکان.

زۆرجار نیشانەکان لە کاتى بەیداگرتن دەردەخەن (هەتا لەبەردەم بەیانی)، وەکو هەنگاوەکانی مەترسکە: پیر بوون، نەخۆشی شەکر، پەرەسەندنى خوێن (هەرپەیمانى بەرز)، بەرزبوونى کولێستەرول، خەوتنى ناقەڵ (obstructive sleep apnea) و سۆکشینی.

زانیاریەکان وەرگرتن دەیانەوە کە ئەم هەنگاوە مەترسکانە زۆربەی بەکارهێنەرانی دەرمانەکانی GLP-1 هەیە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی نەخۆشی شەکر یان سەردەمی زۆر یان سەفتی تێدایە، کە ئەمە پەیوەندی نێوان دەرمان و نەخۆشیش قورس دەکات. بە تایبەتی، نەخۆشی شەکر خۆی جۆرێکى مەترسەی زانیارە بۆ ئەم اعتلالە و ئەمە تاقیکردنەوەکانی سەیرکردن بەدواکاری (observational studies) ڕەشنادەکات بۆ جیاکردن نێوان کاریگەری نەخۆش و کاریگەری دەرمان.

زۆرجار کەمبونی بینینی ئەم نەخۆشە بۆ ماوەی درێژدا دایە، هەرچۆنێک هەندێک نەخۆش دەتوانن بە دوا هەستى بینینەکان بەهێنەنەوە بە هەندێک پارچەیەکیان، تاکوو ئێستا چارەسەرێکی هەڵسەنگاندوو نەدۆزرایەوە کە بە شیکردنەوەی زەخمی عەصبى بینایى قەدەر بکات.

لە نێوان وتارەکانى سەبارەت بە پەیوەندى پێوەکراو نێوان دەرمانەکانی GLP-1 و ئەم نەخۆشەدا، پزیشکان ڕێنماییان دەکەن بەکارهێنەرەکان داروەکان تێپەڕ مەکەن بەدونى ڕای پزیشک و پێویستە پێش هەر گۆڕانکاریه‌ک لە درماندا پزیشک پێویست ڕاپرسی. بە تایبەتی ئەمە دەرمانان بە گه‌وره‌یه‌کی زۆر بەکار دەبرێن بۆ چارەسەری نەخۆشى شەکر و سەختی و پێویستە نەتیجەی تەندروستیان سەربەرزیان بەردەستە.