دۆلار لە بازاڕی موازەی عێراق سەر بە 160 هەزار دینار بۆ هەریەک 100 دۆلار و واخیستنی فەارقەکە

نرخەکانی گواستنەوەی دۆلار لە بازاڕی موازەیی عێراق فڕۆکەی 160 هەزار دینار بۆ هەریەک 100 دۆلار شکاوتن، کە دوبارە وا دەگرێتە سەر ئاگاداریەکان لەبارەی درێژبوونی فەارقە نێوان نرخە ناوخۆیی و نرخە بازاڕی، لەکاتی یەکسانی پەیوەندیدا لەسەر وەسڵی هاتنەوەی بارگێڕە نوێکان لە پارەی ئەمەریکی بۆ وڵات و پرسیار لەسەر توانای ئەو وەسڵانە بۆ ئارامکردنەوەی بازاڕ و بەدەست هێنان لە سەر مۆضاربەکان.

باید بڵێیت نرخە ناوخۆیی هێشتا دیاری کراوە بە 1320 دینار بۆ هەر دۆلار لە دادوەزی ناوخۆیی، لەکاتی کاتدا نرخ لە بازاڕی موازەیی تا کۆتایی مانگی دووشەممە نزیکەی 160 هەزار دینار بۆ هەریەک 100 دۆلار گەیشت، لە کاتی فەارقی فراوانێک کە فشاری بەردەوامی لەسەر بازاڕی گواستنەوە دەرخست.

هۆکاری بەرزبوون.. مۆضاربە، نگرانی و حوالەکانی نەخوێندراو

ئەمپەروەکی ئابووری عەلی دعدوش وتی مۆضاربە و دۆخی نەدڵنیایی، بەگەڵ پشتگوێخستنی پەسەندکردنەوەی حوالە ناوخۆیی بە شێوەیەکی خێرا و زیادبوونی داواکاری بۆ دۆلار بۆ دارایی واردکردنەوە لە ئێران، لە سەرەتاوە دەبەن هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم بەرزبوونە و ناوخواردراوەی نرخ. وی زیاد کردوە کە دۆخی نەدڵنیایی هەموو بازرگانیەکان، واردکەرەکان و شەمەنی کە دینار گەڕاویان دەگرن بەهۆی ترس لە گۆڕینی نرخ لە مەوازینەی 2027، بەهاوپەیوەندی فشاری زۆر لەسەر دۆلار لە بازاڕی موازەیی دروست دەکات.

دەربارەی ئەوە دعدوش ڕوون کردوە کە بەشێک لە دۆلارە بەناوبانگ لە بازاڕی موازەیی گەڕاوە بۆ ئەو پارهیەیە کە بانکی ناوەندی بۆ گەڕان، خوێندن و چاودێریکردن بەفروختن دەکات و پاشان دواتر بگەڕێدرێت بۆ بازاڕی ناوخۆیی، کە ئەمە بە ناوی «دۆلاری وەرگر» یان «دۆلار گەڕاوە» ناسراوە. وی زیاد کرد کە داواکاری بۆ دۆلار زۆرتر بووە لە پێشکەشکراوە، کە ئەمە نرخەکان بەرز دەکات و پەردەی تێپەڕبوون زیاد دەکات.

بانکەکان: هاتنەوەی وەسڵەکان تەنها خۆشەویستی ناکات

نایبەڕێکی بەرێوەبەرایەتیی بانکی یەکگرتوو، نبیل العبادی وتی گواستنەوەی نرخ لە بازاڕی موازەیی پەیوەستە بە ئاستی داواکاری بۆ دۆلار و کۆچی پێشکەشکراوی ئەوە، هەروەها بەو جۆرە چێژکاری و گواستنەوەیە کە دەرەوەی ڕێگا کانالە بانکییە ناوخۆیی دەکرێت. وی ڕوون کرد کە هاتنەوەی وەسڵە نوێی دۆلار بۆ ڕێگا کانالە ناوخۆیی دەتوانێت یارمەتیدەری پارێزگاکردنی سیال بێت، بەڵام کاریگەریی ئەوە لەسەر بازاڕی موازەیی پەیوەندیدا بە خێرایی هاتنەوەی پارەکان بۆ بازاڕ و ئاستی گەیشتن بۆ ئەوانەی داواکاری ڕاستەقینەیان هەیەتی دۆلار.

ئەڵبەردی بڕوانامەیەک پێشکەش کرد کە چارەسەرکردنی فەارقە نێوان نرخە ناوخۆیی و موازە تەنها بە پەرەدانێکی دۆلار نەبە، بەڵکو پێویستە رۆڵی بەرهەمهێنەرە بانکییەکان بەهێز بکرێتەوە و دەرچوونەکانی کەسان بۆ وەرگرتنی پارەی دەرەوە بە ڕێگەی ڕێگا نێودەوڵەتییەکان ئاسان بکرێت تاکو پشت بە بازاڕی موازە نەکرێت.

زانیارییەکانی بانکی ناوەندی چی دەڵێن؟

زانیارییەکانی بانکەی ناوەندیی عێراق نیشان داوە کە پاراستنە دراوە دەرەوەیی هاتە کەمبوون بۆ 80.633 بلیۆن دۆلار تا کۆتایی تەموزی 2026، لەبارەی 97.432 بلیۆن دۆلار لە کۆتایی ساڵی ڕابردوودا، کە کەمبوونێکی نزیک بە 16.8 بلیۆن دۆلار بوو، یان نزیکەی 17.2% لە مێژووی هەفت مانگدا.

لە بایاننامەیەک کە بانکە ناوەندی لە 19ی ئایلول داوە، ئەو بانكە وتی پاراستنە دەرەوەییەکانی هەیەتیان کافین بۆ جێبەجێکردنی داواکاری بۆ پارەی دەرەوە بۆ دارایی بازرگانییەکانی دەرەوە، ڕێکخستنی کارتی بانکی و داواکاریی سەردەمی گەڕان بە نرخە ناوخۆیی، و هاتە پەیوەندیکردن ئەو بەرزبوونە بۆ مۆضاربە، پێشبینیکردنەکان و سەروە بەکارهێنانی دۆخی جیوپۆلیتیکیی ناوچەکە.

لە کوردستان: ئاگاداری لەسەر سەقامگیری دۆلار لە 150 هەزار

سوتەبری بازاڕی دراوە لە سلێمانی لە هەرێمی کوردستان، جبار گۆران، ئاگادارکرد کە ئەگەر حکومەت بڕیار بدات نرخى دۆلار لە 150 هەزار دینار سەقام بکا، ئەوا دەتوانرێت کە کاریگەرییەکی ناخۆش هەبێت، وەڵامی ئەوەی کە ئەم نرخە لە مەوازینەی گشتی قبوڵ نەبێت. گۆران لە کۆنگرێسێکی رووداودا وتی: "وەڵامی شەرەوان و بازار خۆراکی منفی و زۆر خراپ دەبێت ئەگەر حکومەت نرخى دۆلار لە 150 هەزار دینار سەقام بکات" و داخڵ کرد: "بۆیە باوەڕم هەیە نرخى دۆلار لە مەوازینە بەو ئاستە سەقام نەکرێت".

گۆران زیاد کرد کە خۆشەویستییەکی زۆرە کە هەندێک هێلکوژ لە ناویدا دەربارەی گۆڕینی نرخەکە دەقڵمەند، و وتی ئەم بابەتە تەنها لە مافی بانکەی ناوەندیە، بە واویڵەی: "فەرەخانەی تۆ لەبەر منداڵا که‌سێک لە ناوەندا دەربارەی گۆڕینی نرخى دۆلار قسەدەكات، ئه‌مه‌ تەنها له‌ مافی بانکی ناوەندییە."

تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە بۆ بانکەی ناوەندی و حکومەت

چاوەڕوانەکان دەبینن کە ئەنجامی ئەو پارچەی روانی و پێشبینیکردنە دەرچووە بۆ بەشێک لە تەندروستی بازاڕ، چونکە ئەگەر بەڵێ پێشبینی بەرزبوونەوەی نرخى دۆلار هەیە، هەندێک کەس داواکاریی زیاد دەکەن بۆ دۆلار بەهۆی دڵنیا بوون لە گۆڕین، کە ئەمە داواکاریی پێدا دەکات و نرخ بالا دەبرد و فەارقە زیاد دەبێت. هەمەجۆر، بەردەوامی فەارقە نێوان نرخی ناوخۆیی و موازە هەر کات داواکاری بۆ دۆلار دەرەوەی ڕێگا بەدواداچون دەکات، کە چارەسەرکردنی فەارقە پەیوەستە بە توانای سیستەمی بانکی بۆ دابینکردنی دۆلار بە شێوەیەکی ئامادە و ڕوون بۆ داواکاری قانونی، نەخێر تەنها بە زیادکردنی پێشکەش.

ئەو مناظەی ئیستا بانكەی ناوەندی و حکومەت لە پێش تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینە: دەتوانێت زیادکردنی سیالی دۆلار بڕوانەیەکی سەروەت بۆ بازاڕ دروست بکات، بەڵام ئەوە پێ ناکات ئەگەر هۆکارەکان کە داواکاری و مۆضاربە پێدەهێنن بەردەوام بن. پرسیاری گرنگ ئەوەیە: ئایا وەسڵە نوێکانی دۆلار بازار ئاژەڵ دەکەن و فەارقەکە کەم دەکەن یان بازاڕی موازە ئەم سیالیە خواردنەوە دەکات و دوبارە نرخەکان بالا دەكەن؟ وەڵام بەپێی زۆربەیەتی بە توانای ڕێگەکانی ناوخۆیی بۆ پێشکەشکردنی داواکاری و بەهێزکردنی باوەڕ لە بەردەوامی نرخە گواستنەوە، وە هەروەها لەسەر ئەوەی مەوازینەی 2027 چ شتێک نرخى گواستنەوە ڕەشنوس دەکات.