ئیمام و دوو خطیب داوای حکومەت دەکەن بۆ بازبینی بڕی گۆڕینی نرخ و پێشنیار دەکەن مووچەکان بەدۆلار بدەن

داوای کرد ئیمام و خطیبی جەمەعەی نەجف، صدرالدین القبانجی، ئەمڕۆی هەینی، حکومەتی عێراق بکاتەوە بۆ دووبارە بینینی بڕی گۆڕینی نرخى داراو (سعر الصرف)، و پێشنیار کرد ئەگەر ئەم بڕیارە بەردەوام بێت و حکومەت پشت لەگەڵ نەبێت، مووچەکانی کارمەندان بە دۆلارى ئەمریکی بدرێن.

لە ماڵپەڕی خوێنەری هەینیەکەیدا القبانجی وتی «ئێمە دەنگمان لەگەڵ دەنگی خەڵک دەكەین و داوای حکومەت دەکەین کە بڕی کەمکردنەوەی نرخى دینار دووبارە بگەڕێنەوە، بەشێوەیەکی تایبەتی کاتێک پارەدانی ئۆتۆریتیی عێراق زۆربەیەتی لەسەر نەوتە—نزدیکەی 90%—هەیە، لەکاتی ئەوەی گەشتی ئایینی تەنانەت 3% تێدایە».

قەبانجی قەدەغە کرد کە «هەرچەندە مانعی کاتیەکی کڕینەوەی هاتنی دەرچون هەیە، پێویستە چاره‌سەری خێرا بدۆزنەوە، بە تایبەتی دوای ئەوەی حکومەت ڕاگەیاند کە تاقەی هەرمز بۆ کێشەکانی کەشتییە گەورەکانی عێراق کراوە و ئەمانە مانگێ پێشوو 4 ملیۆن بەرەمیڵ بار کردووە»، وە وەکی پێشنیار ووتی «ئەگەر پێویست بێت بە کەمکردنەوەی دراوەکی نەتەوەیی، حکومەت پێویستە مووچەکانی کارمەندان بە دۆلار بدات».

لە لایەن دیکەوە، ئیمام و خطیبی جامع ئابی حنیفە النعمان، عبد الستار عبد الجبار، داوای کرد لە حکومەتی عێراق بکرێت چاره‌سەر و چالاکییەکان بۆ پاراستنی ئەوانەی خۆماوەی داهات و لایەنی قەیران لە بەرهەمهاتیا کەمکردنەوەی نرخى دینار بە دۆلار دا.

لە خوێنەری نوێژی هەینی لە بەغدا عبد الجبار وتی «دۆخی حکومەتی عێراق ئەو بڕیارە هەڵبژاردو کە نرخى دینار دابخات بەهۆی پێشبینی کۆمەڵناسییەکانی بازاڕ—کاتێک دلالان بەکارهێنانی دەکەن لە ڕێگای کڕینی دۆلار بە نرخى فۆرمدا و فرۆشتن بە نرخە گرنگەکان کە ئەوە هۆی گەرانکارییەکی زۆر لەبازار بوو»، و زیاد کرد کە «پێویستە دۆڵەت هەوشێوە ببات و ڕێگەڕێن و ئاسانەکاری بۆ فقیریان دابخات — ئەوانەی کە بە بەرزی نرخى تبادڵ دەکرێن کە لە خوارنەوان دەکەن».

ووتی: «مووچەکانی کارمەندان و پێنشێوانەکان زۆربەیان خۆراکیان کەمە و ئەوەی ئەم بەرزبوونەوتەوە تەأثیر کردووە، پێویستە دۆڵەت دەخات دەستەوە بۆ دابینکردنی پاراستنی پێویست بۆ ئەو مووچەیان، چونکە زیان مەزن بووە».

ئەم هەنگاوە ڕوودەدەن لەکاتی بڕیارێکی لێکۆڵینەوەی حکومەت کە بوردی وەزیرخانەی وەزیرى دارایی و سەرپەرشتیارى بانکی کەمالی پارێزگاکەیان بەشدار بووە—هەیەتی وزیران بڕیار بدات نرخى گۆڕینی دۆلار دەستکاری بکرێت—و بەهۆی ئەم گۆڕانکارییە نرخى کڕین لە وەزارتى دارایی بۆ 1,500 دینار بوو، نرخى فرۆشتن بۆ بانکان 1,510 دینار، و نرخى فرۆشتن بۆ بەکارهێنەرى کۆتایی 1,520 دینار بۆ یەک دۆلار.

لەسەر بنەمای ئەم گۆڕانکارییە، بانکی نەتەوەیی نرخى گۆڕینی دراو بۆ گشتی زیاد کرد بە قەدارى 20 هەزار دینار بۆ هەموو 100 دۆلار، لە پێوانەی نرخى پێشوو کە 1,320 دینار بۆ یەک دۆلار (یعنی 132,000 دینار بۆ 100 دۆلار) بوو، لەکاتێکدا بازاری پەیوەندیدا پێشتر لە بڕیار بە جیگەی خۆی هەڵڤەشاند بوو تا نزیکەی 165,000 دینار بۆ 100 دۆلار بەهۆی تەواوکردنی ڕاگەیاندن و پێشبینیکان.

دوای چەرشمەی پێشوو، مەجلسى نووسینگەى عێراق سەرۆکی حکومەت، عەلی الیزی (علي الزيدي)، داوستانی بۆ ووتوێژ لەبارەى بڕیارى گۆڕینی نرخى دراو، و ڕوونی کرد کە «حکومەت پێش روووى سێ هەڵبژاردن بوو؛ یەکەم — چوونە بە سەر پسەندەی بەرگەهەوە و ڕەهاکردنی کارمەند بە واپۆردان، دووهەم — دابینکردنی مووچە هەردەم 45 ڕۆژ، سێیەم — چوونە بە قەرز و قورسکردنی وڵات بەقەڕزەکان کە سەرەتادا هەنیان».

زیادەری کرد کەوە ووتی ئەو «ئامانەی پەرەپێدەست کردووەتەوە و ئابووری ئێمه، لەبەر داخانەوەی هاتنی دەرچوونی نەوت و داخستنەوەی تاقەی هەرمز، بە دەستەواژە بوو؛ قەدەخی قەرز گشتی زیاتر لە 208 تریلیۆن دینار بووە و لە حکومەت دا هەموو مانگ داوای 10 تریلیۆن دینار دەکرێت، هەرچەندە لە کۆلژەرایەتیدا مووچەکان دابین کردووین» و دیاری کرد کە «پێشتر ڕەوشی گۆڕینی نرخى دۆلار بەدەستى دلالان چوو».

لایەنەکی دیکە، سەرۆکی مەجلسى نوو، هێبەت ھەڵبوسی، پەیوەندیدا ووتی «بڕیارى گۆڕینی نرخى دراو پاشگەزبوونێک نییە و سەرکردەکانی بلۆکە سیاسەت پشتیوانی ئەم بڕیارە دەکەن»، لە کاتی ئەوەشدا خەڵکى عێراق بەم بڕیارەدا لەناو هەستى سەخت و هێشتا خۆپیشاندان و ناخۆشییەکانیشیان پێک دێت.