ترامپ چۆن دووجار گەیشت بە بەیتى سپی؟ چیرۆکی سەروخۆشبوون و گرنگترین پشتیوان

ترامپ چۆن دووجار گەیشت بە بەیتى سپی؟ چیرۆکی سەروخۆشبوون و گرنگترین پشتیوان

ڕۆژنامەی الوسطی عێراقی – ڕاپۆرت

لە نێوان جیهانی تامەلاک و پردەکانی تەلەفزیۆن و سەرپەڕەی سەرۆکایەتی، دۆنالد ترامپ ڕێگایەکی جیاواز لەسەر شێوەکانی سیاسیی کۆن لە ویلایتە یەکگرتووەکان تێدا گەیشت. ئەوی لە دەرەوەی دەستەکانی حکومەتی هەڵبژاردەوە بۆ بەیتى سپی کۆمپیەت کرد، لەساڵی 2016 سەرۆک بوو، و دووبارە گەیشتەوە بە پێشوازی لە ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی 2024. ئەم گەشتە پرسیارەکی فرە وەردەگرێت: کێ پشتیوانی کرد، و چۆن دەنگەکانی دەنگدەر و پشتیوانی حزبی و دارایی یەک بون بۆ گەیاندنی وی بۆ هێزەکانی حکومەت؟

هەوڵی سەرۆکایەتی وی کە بۆی بە سەرۆکایەتی هات لە حوزەیران 2015 دەستی پێکرد، بە بەکارهێنانی ناوبانگێکی پێشووی لە کاروبار و میدیایا. پاش مەشکەلەکان لە ناو حزبی جومهۆری، وی وەک نامزدەکەی هەڵبژاربوو بۆ هەڵبژاردنەکانی 2016 و لە دابەشکردنی رای هیلاری کلینتون سەرکەوتوو بوو، و دەستپێکی ماوەی یەکەمی وی لە کانونی 2017 دەستی پێکرد.

دوای کۆتای ماوەی یەکەمی و شکستی وی لە هەڵبژاردنەکانی 2020 بەرامبەر جو بایدن، ترامپ دوبارە بە مەیدان هاتوو و ئەنجامی حەلبژاردنی 2024 ئەنجامدرا کە وی سەرکەوتن بەرامبەر کامالا هاریس. ئەنجامە رەسمییەکان نیشاندا دەستگەیشتنی وی بە 312 دەنگ لە مەجمعی هەڵبژاردنی (electoral college) بەرامبەر 226 بۆ هاریس، و پاش ئەوە بەردەستی سووتایی لە 20 کانونی 2025 بەناوی سەرۆکی هەفتە و چوارەمی ویلایەتە یەکگرتووەکان کرد.

پایەی جومهۆری لە سەرەتا

دەنگدەرە جومهۆریەکان بنەمایەی پشتیوانی ترامپ بوون. بە پێی توێژینەوەی سەنتەری «بیو» سەبارەت بە هەڵبژاردنەکانی 2024، 95%ی جومهۆرییەکان کە لە ڕایدان بەشدارییان کرد، بۆ وی دەنگ دان. ئەمە پێشکەشگرەکانی پەیوەندی بنەماوی حزبی پشت بەو نامزەیە دەکات، و هەمان کات نیشانی دەدات کە هەمان پێرستنی 95% لە نێوان دەنگدەرە دیموکراتەکانش بۆ هاریس بوو.

پشتیوانی وی بەلای فەرمیلیاکانی کۆمەڵگاییشەکە درێژ بوو؛ توێژینەوەکە نیشانداوە کە وی 69%ی دەنگەکانی ئەوانەی ناوچەکانیان وەسف کردوون بە وڵاتێکی ڕوستایی (ریفی)، و 81%ی دەنگەکانی پروتستانتە ئێڤەنجیلی ڕەنگی سپی وەربرد. هەروەها لە نێوان دەنگدەرەکانى بێتۆمارخانەی زانکۆی چوارساڵە هۆشیاریدا سەرلەبەرتر بوو. ئەم ژمارەکان شێوەی هەڵبژاردن لە نێوان گرووپە جیاوازەکان وەک دەنگدەکردنی گرووپەکان دیاری دەکەن، نە واتە هەموو ئەندامانی ئەو گرووپان لە لایەن سیاسییەکی یەکساندا ڕازی بوون.

پەخشان لە دەرەوەی پایەی کۆن

لە هەڵبژاردنەکانی 2024 ڕێکخستنێک لە ئەنجامەکانی ترامپ لە نێوان گرووپەکان هەبوو کە پێشتر پلەی زیاتر بۆ دیموکراتەکان داوە. سەنتەری «بیو» هەژماری کرد کە وی 48%ی دەنگەکانی دەنگدەرانی بنەما لاتیینی وەرگرت، لە پێوانەی 36% لە 2020، و 15%ی دەنگەکانی دەنگدەرەکانی ڕەنگی ڕەش پێشکەش کرد، بەرامبەر 8% لە چوار ساڵ پێشتر.

بەڵام هاریس هەموو کاتە مەرجەکانی ڕێژەیەتی لە نێوان دەنگدەرەکانی ڕەنگی ڕەش بەدەست هێنا و هەروەها سەرلەبەرترین پلەیەک لە نێوان دەنگدەرانی بنەما لاتیینی هەبوو. سەنتەرەکە باس کرد کە جیاوازی لە بەشداری لە ڕایداندا رۆڵێکی گرنگ هەبوو لە وەربژاردنی ئەنجامەکان، پێویست دەکات بگرێتەوە بە گواستنەوەی هەندێک دەنگدەر لەنێوان نامزدەکان.

کێ بە پارە پشتیوانی کرد؟

نێوان پشتیوانە دارایییە گەورەکان، کاروبەری ئێلۆن ماسک دیار بوو. بە پێی راپۆرتی «رۆیترز»، ئەتوانرێت زیاتر لە 250 ملیۆن دولار پێشکەش کرد بۆ پشتیوانی ترامپ و نامزدە جومهۆرییەکانی تر لە دۆخی هەڵبژاردنی 2024. ئەم ڕەقامە گەمارۆی دەدات بە یارمەتیدانە سیاسییەکانی وی لە ئەم دورەی هەڵبژاردنە، نە پارەیەکی ڕاستەوخۆ کە بەدەست ترامپەوە چووە.

لەلایەن ناوەندەوە هەروەها ناوانی تر هەن وەک تیمۆتی میلۆن کە کۆمیتێکی سیاسی پشتیوانی ترامپ مالی کرد، و میریام ادلڤسون کە لە نێوان سەرمایەدەرانی گەورەی بەرھەم هێنانی خەرجییەکانی هەبوو. ئەم نمونانە ڕوونی دەدەن بەسەر ڕۆلی هەدایا و مانگەران لە پشتیوانیوە، بەڵام تەنها ئەمانە کافی نیەن بۆ دیاریکردنی قەدەخی هر مانگەر لەسەر ئەنجامی کۆتایی.

بۆچی پشتیوانەکانی وی ئەو داوە هەڵبژارد؟

لێکپێکردنەوەکانی پێشەرتەی پەیوەندی دەنگدەرەکان یارمەتیدەری بڕوانامەیەک لەو وەڵامە. لە لێکپێکردنێک کە سەنتەری «بیو» بڵاو کردەوە لە ئەیلول 2024، 93%ی پشتگیری ترامپ وتیە هەژمارکردن ئابووری بۆ یەک ژمارەی زۆر گرنگ بۆ یارمەتیدان بۆ یەکەم هەڵبژاردن، کاتێک 82% بەس بۆ بەرزبوونی کەسایەتیی هێزەکان (کوچکرنەوە) و 76%ی توندوتیژی جینایەتییەکان وشاند.

ئەم ئەنجامانە نیشان دەدەن کە کێشەکانی ئابوور، سنووردارکردن و ئاسایش بۆ پشتیوانەکانی ترامپ زۆر گرنگ بوون، بە جیاوازی لە هۆکار و هەڵبژاردنی هەر دەنگدەرێک. ئەمانە تەنها ئەرکەی پێشنیارکراویان دەستنیشان دەکات و ئەوا ناوتی دەکەن کە تەنها یەک کێشە هەڵبژاردنەکە ڕەش لەسەرکردە.

ئەم داتا و زانیاریانە دەردەکەون کە گەیشتنی ترامپ بۆ سەرۆکایەتی بە یەکدەگرتنی بنەمایەی حزبییەکی بەڕێوەبەردار، پشتیوانی دارایی و توانایی لە جەپ کردنی دەنگ لە گرووپە جیاوازەکان بۆی بوو. بڕی دەستکاریکردنی مەرجی یاسایی لەلایەن دەنگەکانی ویلایت لە مەجمعی هەڵبژاردنی وەردەگرێت، کە بۆ سەرکەوتن پێویستە زۆربەیی دەنگەکان زیاتر لە 270 بێت.