گۆڕانکاری لە بڕیارەکانی ترامپ، زیانەکانی بازاڕ و خەرجی شەڕی ئێران

لە هەفتەکانی دوایدا ڕیزەیەک لە وەرگرتنەوە لە بڕیارەکانی سەرۆکى ئەمریکا دونالد ترامپ ڕوویدا، کە هەندێک لەو بڕیارانە پەیوەندیدار بۆ دەرەوە و ناوەوە بوون، هاوەڵی گۆڕانکاری خێرا لە تێمەکانی کاخ ئاوەی و پەیامەکانی جیاواز سەبارەت بە شەڕی ئێران هەبوو، هەروەها کەمبوونی بازاڕە دارایییەکان و بالاچوونی خەرجی شەڕ سەر دانی باجگوزەر و خێزانە ئامریکیدا — ئەمە هەموو ئەمە بە کەمتر لە دوو هەفتە لە پێش هەڵبژاردنی نێوانماوی کۆنگرێس کە بۆ 3ی تشرینی دووەم ئاستە.

عەقوبەتەکانی ڕووسیا — لە دەستپێکردن تا وەستاندن

لە 18ی ئایلول پێشوو، ترامپ یاسای عەقوبەت لەبارەی ڕووسیا و ئێران کە لەلایەن کۆنگرێس بە پشتگیری هەردو حیزب ماندووە، وەسڵ کرد؛ ئەم یاسایە بە ناوی سێناتۆری مردوو لیندسی گراهام ناونراوە. یاسا دەڵێت بەرزكردنەوەی رێژەی گەرژێنەکان بۆ کالاەکانی ڕووسیا تا 500% و داڕشتنی بەرچاوکردنەوەی نرخی تا 100% بۆ کالاکانی پێنج وڵاتی سەرەکی کە زیادترین واردکردنی نەوت و گاز لە ڕووسیایان هەیە.

بەلکو ترامپ لە 16ی تشرینی یەکەم حکمی جێبەجێکردنێک بەدەستنووسی خۆی وا سەردانی ئەم بەرچاوکردنەوە و عەقوبەتانە کردەوە پێش دوو ڕۆژ لە کۆتایی ماوەی بەرزکردنەوەی یاساکە، و لە نامەیەکەیدا بۆ کۆنگرێس نووسیا کە وەستاندنەکە بۆ سەرەڕای پەیوەندیدانی مەفسەدەکانى نەتەوەیەکی یەکگرتووە، و پاشگەزبوونی عەقوبەتەکانی پێشتر کە بە فەرمانە جێبەجێبوون لەسەر مسکو هەڵپەسێردراوە.

ڕێکلامە باجی گشتی پەرەدان و وەستانی بەشی بڵاودەکردنەوەی جەڵاوت

لە 5ی تشرینی یەکەم، ترامپ راپێچی کردەوە لە سەر پەیوەندی دابینکردنی پارە بۆ ڕێکلامە تەلەڤیزیۆنییەکان بۆ پڕۆمووشنى خۆی و سیاسەکانی دارایی حکومەتیە، پاسەوانی نووسەرەکانی دیموکرات و جومهوریەوە، وەڵامدانەوەیەکی وی ئەوەیە کە ئەو ڕێکلامانە لە دارایی خۆی و پارەی کۆمیتەی کارە سیاسییەکانی پشتیوانی بۆی دابین دەکات.

لە 15ی ئەو مانگە، ترامپ پلانیەک بەسەر بردووی کاتەوە کە وەزیرى پاراستن بیت هایگسیت ڕیکیراکرا بۆ پەخشکردنی ئامرازەی جێبەجێکردنی ئەزایەتی مرگ بۆ نضال حەسەن، کە بڕیاریدەر بۆ ئەنجامی هەڵکەوتنی قۆناغی هەجومەکەی بنەماوی فورت هودی 2009 بوو، وەستاند؛ ئەنجامی ئەم بڕیارە بێ پەخش دەکرێت.

گۆڕانکارییەکی خێرا لە ناو کاخ ئاوە

لە پەرلەمانى تیمى سەرۆکییەوە، کاتی زکریا پەیغەدەرایەتی کاخ ئاوە لەسەر کردنی کارەکەی تەنها پێنج ڕۆژ وەک گەلەکان دواخست، بەڵگەی سەر بەداخراو بۆ یەکەم کۆنفرانسی ڕۆژنامەوانییەکەی و پرسیارەکان سەبارەت بە پەیوەندی یاسایی و پەسەندکردنی تواناکانی، کاتی زکریا وتی کارکردن لەگەڵ ترامپ شرفێک بۆی بوو. ڕاپۆرتی ڕۆژنامەوانەکان وەریا بۆ هێشتنەوەی تێکڕای نێوانیارە سەرەمەدەکان دەکەن و پرسیارەکان سەبارەت بە داهاتووی سەرپەرشتیاران دەکەن، بەلکو ترامپ دەڵێت ئەو لە باوەڕی تەواوەتیی خۆی پێکدەگرێت — یەعنیم سوزی وایلز لە ماوەی نێوان.

پەیامە جیاوازەکان سەبارەت بە ئێران و تنگه‌ی هەرمز

لە بابەتی ئێراندا ترامپ بۆ ڕۆژنامەوانان لە نیوەڕۆی چوارشەممەوتەوە وتی ئیمریکا لەگەڵ ئێران داوای گفتوگۆ نەکات، و زیاد کرد کە شتێک زۆر نزیکە ڕوو دەدات؛ لەهەمان کاتدا وەزیری دەرەوەی ئێران عەباس عراقچی دوای کرد کە ئێران هێشتا بە دپلۆماسیا کراوە و ئامادەی خۆی بە پاراستن باس.

وەکیش لە ڕۆژەکەی پێنجشەممە، ترامپ لەسەر پلاتفۆڕمەی تڕووث سۆشیال هاتە سەر ئێران و توریکرد کە ئێران هەژماری لەسەر کەشتیەکان و مینەکان لە تنگەی هەرمز دروستدەکات بۆ ئەوەی نرخەکانی نەوت بەرز بکات پێش هەڵبژاردنەکان، و بەڵگەی دادەدات کە بەرێزەکانى نەوتی ڕاوێژکراو لە تنگەکە زۆربەتر بووە لە پێش داخراوی شەڕ. لە لاپەڕی دیکەدا، حەشدی شۆڕشیی ئێران (الحرس الثوري الإيراني) راپۆرتی کردەوە کە حەوت کشتوکاڵی ناوەڕاستی نەوت لە تنگەکە بریتییان لە کەوتن — چوارکەیان بە کوشتنەوە و سێکەیان بە مینەی دەریایی.

زیانەکان لە بازاڕ و بەرزبوونی نەوت

بازاڕەکانی ئەمریکا ڕۆژی پێنجشەممەدا بە دابەزینێکی پەخشان داخستن؛ ئەندێکسى ستاندارد ئەند پۆرز 500 بە 1.2% کەمبوو بۆ 7663.43 خواردە، لە باشترین هەڵسەنگاندنەوەی خۆی لە هەمان کات لە خولەکی جولای، ئەندێکسى ناسداقی گشتی 2.6% کەمبوو بۆ 26008.86 خواردە لە باشترین کارکردنی خراپدا لە خۆردانی خواردنەوەی ژوونی، هەروەها ئەندێکسى داو جونز کۆتایەکە لە 52867.98 خواردەدا تقریباً سەقامگیر بوو. ئەم کەمبوونە بەهۆی ترسی خەرجی سەرمایەگوزاری بۆ ژیناوی ئەی آی و راپۆرتەکانى سەبارەت بە پلانا ئەمریکا و ئیسڕائیل بۆ دەستپێکردنی سەربازییەکان بۆ ڕەوانەکردنەوەی لەسەر ئێران پاش هەڵبژاردنەکان بوو.

نەوتى برەنت ٤% بەرز بوو و گەیشتە 113.17 دۆلار بۆ هەر بارەیەک، هەواڵەیەکی ئەم بەرزترین پلەیە لە یاری مایەدا، و نەوتى ئامریکایی بەرز بوو بۆ 99.47 دۆلار بۆ هەر بارەیەک.

خەرجى شەڕ بۆ خزینە و خانوادەکان

لایەنی بڕیارەکانی موودجێتی کۆنگرێس لە ئایلول پێشبینی کرد خەرجى شەڕ لەگەڵ ئێران بۆ وەزارەتی پاراستن دەگەیشتە 38.1 ملیارد دۆلار تا 1ی ئاگست، و خەرجە دێت زیاتر لە نێوان 2 ملیارد و 3 ملیارد دۆلار بۆ هەموو مانگی زیادترى ڕەنگدراو لە شەڕ.

لە ڕووی خانوادەوە، سەرئابەڕی ئابووری موسەسەی مودیز ئانالیتیکس، مارک زاندي، خەرجی کە خەریدارەکان لە دەستدا منذووربوونەوە لە کۆتایی شوبات تاکو ئێستا تەخمینی کرد بۆ 265 ملیارد دۆلار، یان نزیكەی 2000 دۆلار بۆ هەر خانووەندەیەك بە شێوەی ناواند، بەهۆی بەرزبوونی نرخی ئەو بنکە و خەرجى وەرگرتن.

هەروەها بخوانە: وول ستریت داگەڕاو و ناسداق زیاتر لە 2% دانیشت بەهۆی ترسی خەرجى ژیناوی ئەی ئای و بەرزبوونی نەوت

هەروەها بخوانە: ترامپ پشتراست دەکات بە گفتوگۆکان دەربارەی ڕووسیا، ئێران، سەرنەگرتن و دیزل