تنش‌های خلیج و ایران؛ تلاش‌هایی برای گفتگو در میان نگرانی از تشدید
دیدارهای منطقه‌ای و پیشنهاد عمان برای گفتگوی گسترده‌تر پنجره‌ای برای کاهش تنش بین خلیج و ایران باز کرده‌اند، اما اختلافات امنیتی و خطرات مربوط به تنگه هرمز همچنان باقی است
روابط میان کشورهای خلیج و ایران وارد مرحله‌ای بسیار حساس شده است؛ تنش‌های امنیتی ادامه دارد و پرونده‌های سیاسی و اقتصادی به‌هم گره خورده‌اند، از امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز تا حملاتی که تأسیسات و اماکنی در منطقه را هدف قرار می‌دهند. در حالی که طرف‌ها یکدیگر را به دلیل علل تشدید وضع متهم می‌کنند، بازیگران منطقه‌ای در تلاش‌اند کانال‌های گفت‌وگو را باز کنند تا از گسترش رویارویی جلوگیری شود.
در ۲۶ اکتبر جلسه‌ای در تهران برگزار شد که در آن مسئولانی از عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان با مقام‌های ایرانی دیدار کردند؛ این اقدام در تلاشی برای کاهش تنش و بازگرداندن مسیر دیپلماتیک انجام شد. عربستان اعلام کرد که این تحرک با هدف جلوگیری از بازگشت تشدید نظامی انجام می‌شود، و رئیس‌جمهور ایران، مسعود بزشکیان، آمادگی کشورش را برای تعمیق همکاری منطقه‌ای و حل اختلافات ابراز کرد. شرکت‌کنندگان توافق کردند گفت‌وگوها درباره صلح و امنیت منطقه را ادامه دهند.
اما این تحرکات در زمانی رخ می‌دهد که نگرانی‌ها پابرجاست. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج درباره حملاتی که خاک آنها را هدف قرار می‌دهد و تهدیداتی که کشتیرانی در تنگه هرمز را متأثر می‌کند ابراز نگرانی کرده‌اند و تأکید دارند که امنیت مسیرهای دریایی و سلامت تأمین انرژی به منطقه و جهان مربوط است. در مقابل، تهران هرگونه تفاهم گسترده‌تر را به مطالباتی از جمله پایان جنگ و رفع محدودیت‌های وضع‌شده علیه خود مشروط می‌داند، امری که رسیدن به توافق سریع را پیچیده می‌سازد.
سلطنت عمان به‌عنوان طرفی مطرح شده که خواهان شکل‌گیری یک سازوکار امنیتی منطقه‌ای است که کشورهای خلیج، ایران و عراق را شامل شود و بر عدم تعرض و گفت‌وگوی مستقیم متکی باشد. ایده بر این اساس است که کشورهای منطقه به ترتیبات مشترکی نیاز دارند که وابستگی به قدرت‌های خارجی را کاهش دهد، اما پذیرش این طرح با چالش‌های بزرگی روبه‌رو است که برجسته‌ترین آنها فقدان اعتماد و تفاوت مواضع حکومت‌ها درباره منابع تهدید و چگونگی مواجهه با آنهاست.
این تحولات نشان می‌دهد رابطه میان خلیج و ایران یک‌سویه نیست؛ از یک‌سو میل بازیگران منطقه‌ای برای مهار بحران وجود دارد و از سوی دیگر نگرانی‌ها نسبت به حملات، تهدیدها و پیامدهای آنها برای اقتصاد و امنیت انرژی ادامه دارد. بنابراین دیدارهای کنونی ممکن است نقطه شروعی برای آزمودن نیت طرف‌ها باشد، اما به‌معنای حل اختلافات عمیق نیست.
تنگه هرمز در مرکز این کشمکش‌ها قرار دارد، به‌دلیل اهمیتش در تجارت و جریان انرژی. هر گونه اختلال بلندمدت در تردد از آن می‌تواند هزینه‌های حمل و بیمه را افزایش دهد و بازار نفت را متأثر سازد، علاوه بر بازتاب‌هایش بر اقتصادهای منطقه. از این رو رقابت میان خلیج و ایران محدود به محاسبات سیاسی نیست و دامنه آن به امنیت بنادر، تأسیسات و زیرساخت‌ها نیز می‌رسد.
در مرحله پیش‌رو سرنوشت تنش بستگی دارد به توانایی طرف‌ها در تبدیل اظهارات و دیدارها به گام‌های قابل اجرا، مانند توقف حملات، تضمین آزادی کشتیرانی و ایجاد کانال‌های تماس که از خطاهای محاسباتی جلوگیری کند. اما اگر تلاش‌های دیپلماتیک به‌تعویق یا شکست بیانجامد، منطقه در معرض موج‌های جدیدی از تشدید قرار خواهد گرفت که هزینه مواجهه را برای همه افزایش می‌دهد.
