وەستانی بازرگانی بەرەوپێش و ئاگادارییە ناوەندییەکانی دەریایی: پێکەوە فشاری سەربازی و ئابووری سەربەست دەکات لەسەر ئێران
ئێران لە ماوەیەکی کورت دەربڕین لە گەڕانەوەی بازرگانیی بەرەو وەستا و کۆکردنەوەی هەزاران تڕاک لە سەر سنووردانەکانی، هەروەها نرخی خواردن بە شێوەیەکی بەرهەم بەرزبوو و هەرەکەکە هەڵەکانی دەریایی لە تنگەی هۆرمۆز کەوترە.
ئێران لەدوای وەستانی گواستنەوەی بارەکانی سەری رێگەی سەرزمینی و کۆکردنەوەی هەزاران تڕاک لە سەنووردانەکانی، بە فشاری هاوبەش لە قۆناغی ئابووری و ئاسایشدا ڕوویدا؛ هەروەها ڕیزبەندیەکانی لەگەڵ واشنگتن و هەڵەکانی ئەمنیی لە تنگەی هۆرمۆز زیادبوون.
ڕۆژنامەی وول ستریت جورنال بە پەیوەندیدانیەوە لە سەر چاودێری هەڵبژاردەیەکی ئێران نووسیوە کە پاکستان ڕێگای گواستنەوەی تڕاکەکان لە دوو پایەی سەنووری دەربەستووە، کە بەهۆی ئەوە وەستانی صادراتی ئێران بۆ پاکستان هاتە جێبەجێکردن. هەروەها وول ستریت جورنال لە نووسینگەیەکدا پێشکەش کرد کە نزیکەی 17 هەزار تڕاک لەسنووری ئێران و تورکیا و ئەفغانستان و ئازەربایجان داخڵ و بنەماوە، ئەمەیش نیشاندەری فراوانبوونی هەڵەکاریی گواستنەوەی سەری رێگەی سەرزمینی دەکات.
نەزانراوە کە تڕاکەکان تا چەند کاتێک بەروان وەرنەماندن، یان باریان چییە و چەند بەرهەمێک لە صادرات لە دۆخی ئەوەدا کاریگەری هێناوە یان کەی دواکەوتنیان دەستپێدەکات، بەڵام ئەم پێشڕەوتنە دڵنیا دەکات لە قورسبوونی بەکارهێنانی ڕێگەکانی سەرزمینی بۆ گواستنەوەی بەرهەمان لەگەڵ بالاوبەشبوونی فشاری ئابووری.
وول ستریت جورنال هەروەها راپۆرتی کرد کە نرخی مەوادى خواردنی لە ناو ئێران 128% زۆرتر بوو، بێ ئەوەی کاتەکەی ئەم زیادبوونە یان ئەگەر لەسەر سەلیگەی خاصێک هاتووە یان نەهاتە دیاری کردن.
لە ھمان کاتدا ڕۆژنامەکە پەیوەندیدانیەوە لە بەرچاویدا نووسیوە لە ڕایەکەیەکی ئەمریکاییدا کە گوت: "ئەنجامەکانی ڕێکخستنەکانی لێکدانەوەحەسن دەکەن بۆ جیاکردنەوەی سیستەمی حکومەتی ئێران و وا دەدەن ئەو سیستەمە بۆ دۆخێکی بیناسالانە." (وەکو پێرستی وەسفێکی واشنگتن بۆ سیاسەتی فشاردان)
لە ڕووی سیاسەتی و دیپلۆماتیکدا پاکستان دووبارە خواستەری گفتوگۆ بوو بۆ کەمکردنەوەی پێکەوەدانەوە؛ نایب سەرۆکی و وەزیرى دەرەوە محمد ئیسحاق دار لە پلاتفۆڕمی X لە رۆژی شەممە نووسیوە کە گفتوگۆ و دیپلۆماسی هێشتا هەمیشە پێویستە، و وڵاتەکەی کە لە مانگێکدا ڕۆڵی نێوان ئەمریکا و ئێران بەرامبەر کردووە دەتەوێت بەکار بێت لەگەڵ تورکیا و وڵاتە خێزانەکان بۆ پشتگیری هەوڵەکانی ئاسایش و ئاستنگان.
لە پەرتووکى سەربازی، سەرۆکی ستافی گشتیی هێزە سەربازییەکانی ئێران، عەلی عبداللهی، لە ڕۆژی شەممە ڕاگەیاند کە وڵاتەکەی "تەنها هیچ کاتێک ڕێگە نا دەدات بە کەشتییە جەنگییەکانی ئەمریکا بۆ چوونەژوورەوەی ئاوەکانی خەلیج"، بەوەیەوە بە تڵەفیزۆنی هەڵبژاردەیی دا چوونه‌وه. عبداللهی هێزێکی توند لەسەر سەرۆکی ئەمریکا، دۆنالد ترەمپ، هاتە هەڵدا کە وەتەوەیەتی بڵاودەکات لەسەر خوایانەتی گەڕانەوەی سەرکەوتووەکانی پەستانە ئەمریکایەکان بۆ خەلیج و پاشەکەوت کرد کە ئەم خەوە نابێتەوە.
لە لایەن دیکەوە، هێزەی پاسداران ڕاپۆرت کرد کە دوو تانکری نەفت بە شەوشا هاتنە سەوور لە شەوی هەینی بۆ شەممە پاش کەوتن بە بانگەشەیەکی تەفنگی یان مینێک لە تنگەی هۆرمۆز. راپۆرتەکان دەربارەی زیادبوونی هێرشەکان بۆ کەشتییەکانی گەڕان لە ژێر تنگەکە لە ڕۆژانی دوا هەفتە نووسراوەتەوە، هەروەها ئەمریکا هەندێک کەشتیی دریاویی پاشگری دەکات و وەک پێشبینراوە هەڵسوکەوتێک دەکات بۆ سەختکردن و سنووردارکردنی بەرگەی بندەرەکانی ئێران.
فشارەکانی ئابووری و هەڵەکانی سەربازی لە ڕێگەی ئەم پەیوەندیدانەدا لە یەک یەکتر دەخەن؛ داخراوی ڕێگەکانی بازرگانی سەری رێگەی سەرزمینی توندی بارەی ئابووری لەسەر ئێران زیاد دەکات، کاتێک تنگەی هۆرمۆز هەرکاتێک دەتوانێت کانونێک بێت کە ڕێگەی دەستپێکردنی ڕووداوەکانی پێکەوە بدات، هەرچەند داواکاریەکان بۆ گفتوگۆ بەردەوامن بەبێ گەرانەوەی دڵنیابوونەوەی دیاری کراو بۆ خەڵکی کردنەوەی هەرگرتنەکان.
