شهادت‌های جدید کارکنان CIA جنجال «سندروم هاوانا» را احیا کرد و اتهامات نقش روسیه و پنهان‌سازی را برانگیخت
شهادت‌های کارکنان و مقامات آمریکایی درباره ابتلا به علائم مرموز در مأموریت‌های خارج از کشور بحث‌ها درباره هدف‌گیری احتمالی با سلاح‌های نامشخص را دوباره مطرح کرده و اتهاماتی درباره نقش روسیه و پنهان‌سازی شواهد در نهادهای آمریکایی به دنبال داشته است.
شهادت‌های جدیدی از ضابطان سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) و دیگر مقامات نشان داده‌اند که آنها در جریان مأموریت‌های خارج از ایالات متحده دچار علائم بهداشتی مرموزی شده‌اند؛ رخدادهایی که بحث درباره احتمال هدف‌گیری‌شان با سلاح‌های نامشخص را دوباره برانگیخته و هم‌زمان اتهامات تازه‌ای درباره نقش روسیه و تردیدهایی درباره احتمال پنهان‌سازی شواهد در داخل نهادهای آمریکایی مطرح کرده است.
یکی از موارد به آوریل 2019 بازمی‌گردد، هنگامی که یک ضابط سازمان در یک سفر کاری به لندن با سردردی شدید بیدار شد که آن را شدیدترین سردرد عمرش توصیف کرد، همراه با تعریق زیاد و اختلال در تعادل. روز بعد او در یادآوری نام همکاران و دنبال کردن گفت‌وگو در یک جلسه کاری دچار مشکل شد و سپس علائمی مانند گیجی ذهنی، از دست دادن تعادل و وزوز بیشتر در گوش‌ها در او ادامه یافت.
در سپتامبر همان سال، در جریان سفر کاری به ورشو، آن ضابط بار دیگر دچار حمله‌ای از درد شدید شد که بعدها آن را شبیه به ضربات پی‌درپی چوب بیسبال به سر توصیف کرد. اگرچه حملات بعدها کاهش یافت، او سال‌ها از دردهای عصبی مزمن، خستگی و مشکلات سلامت دیگری رنج برد.
به این مجموعه از موارد اصطلاحاً «سندروم هاوانا» گفته می‌شود؛ نامی که از پایتخت کوبا گرفته شده، جایی که نخستین گزارش‌های جمعی درباره این پدیده ثبت شد؛ زمانی که دیپلمات‌های آمریکایی در آن‌جا از تجربه علائمی غیرعادی مانند شنیدن صداهای عجیب، احساس فشار و درد و در برخی موارد بروز عوارض طولانی‌مدت خبر دادند.
در طول زمان ده‌ها ضابط سازمان اطلاعات مرکزی در نقاط مختلف جهان موارد مشابهی را گزارش کردند که رسماً با عنوان «حوادث بهداشتی غیرعادی» نام‌گذاری شدند. شماری از افراد آسیب‌دیده گمان برده‌اند که این علائم ممکن است نتیجه عملیات اطلاعاتی روسیه با استفاده از سلاحی نامعلوم مبتنی بر انرژی صوتی یا امواج میکروویو پالسی باشد که هدف آن آسیب‌زدن یا ترساندن مأموران آمریکایی بوده است.
این فرضیه اما با اعتراضاتی از سوی محققان علمی و محافل اطلاعاتی روبه‌رو شد؛ پژوهشگران گفته‌اند شواهد برای اثبات وجود سلاحی قابل حمل که قادر به ایجاد چنین آسیب‌هایی باشد کافی نیست و اشاره کرده‌اند که علائمی مانند سرگیجه، درد و اختلالات ادراکی می‌تواند ناشی از دلایل متعددی باشد از جمله عوامل محیطی، مواد سمی یا برخی محرک‌های صوتی، و همچنین احتمال تفسیر روان‌شناختیِ علائم.
در سال 2022 یک کمیته از کارشناسان علمی که دولت آمریکا تشکیل داده بود نتیجه گرفت که نشانه‌های این حوادث واقعی و قانع‌کننده‌اند و ممکن است ناشی از تأثیرات بیرونی باشند. با این حال یک ارزیابی اطلاعاتی آمریکایی که سال بعد منتشر شد به این جمع‌بندی رسید که اطلاعات موجود به‌طور پیوسته نشان‌دهنده دخالت دشمنان ایالات متحده در این رخدادها نیست و احتمال اینکه یک کارزار روسی پشت آن باشد «بسیار اندک» است.
این بحث دوباره اوج گرفت وقتی این ارزیابی بعدها در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ کنار گذاشته شد، چون برخی آن را مبتنی بر تحلیلی نادرست دانستند و این بار هم پرسش‌ها درباره شواهدی که بر پایه آن برآوردهای رسمی پیشین استوار بوده‌اند، مطرح شد.
دو روزنامه‌نگار، مایکل ری و اوریانا زیل دی گراندوس، در آستانه انتشار کتابی هستند که در آن گفته شده شهادت‌ها و اسنادی را گردآوری کرده‌اند که احتمال نقش روسیه در برخی موارد سندروم هاوانا را تقویت می‌کند و نیز اتهاماتی را متوجه بخش‌هایی از دولت آمریکا و دستگاه‌های اطلاعاتی درباره پنهان‌سازی شواهد احتمالی مرتبط با این پرونده می‌داند.
دیوید ریلمن، استاد دانشگاه استنفورد که ریاست کمیته علمی دولتی مربوط به سندروم هاوانا در سال 2022 را برعهده داشت، گفت که به‌نظرش مجموعه‌ای از موارد را می‌توان محتمل‌تر با قرارگیری در معرض انرژی میکروویو پالسی توضیح داد. او افزود که کمیته پرونده‌های پزشکی و بیش از هزار سند محرمانه مرتبط با موضوع را بررسی کرده و مجموع شواهدی که مرور شده می‌تواند منجر به این باور شود که احتمالاً پنهان‌کاری‌ای وجود داشته است.
این دو روزنامه‌نگار گفته‌اند بررسی پرونده را پس از ظهور گزارش‌هایی درباره ابتلای کارکنان سفارت ایالات متحده در هاوانا آغاز کردند، پس از ازسرگیری روابط دیپلماتیک واشینگتن و هاوانا در دوره ریاست‌جمهوری باراک اوباما. آنها افزودند که یک دیپلمات سابق آمریکایی نیز وقوع این موارد را به آنها تأیید کرده و این موارد را به افرادی مرتبط دانسته که خود گفته‌اند علائم مشابهی را تجربه کرده‌اند.
با گسترش دامنه بررسی‌ها گزارش‌های مشابهی از دیپلمات‌های آمریکایی در چین و دیگر نقاط جهان پدید آمد و سپس افرادی که در مأموریت‌های سری برای سازمان اطلاعات مرکزی کار کرده یا هنوز می‌کنند با این دو خبرنگار تماس گرفتند. روزنامه‌نگاران گفتند که روایت‌های چند تن از این افراد به‌طور چشمگیری شبیه یکدیگر بوده، با وجود اینکه آنها یکدیگر را نمی‌شناخته‌اند.
تحقیق نشان داد که شماری از موارد مشکوک به افرادی مربوط بوده که روی پرونده‌هایی کار می‌کرده‌اند که منافع روسیه را در بر داشته‌اند. در میان مکان‌های مندرج در شهادت‌ها کوبا، گرجستان، قرقیزستان، صربستان و ویتنام آمده و همچنین ضابطانی که در کی‌یف در جریان رخدادهای 2014 حضور داشتند، رخدادهایی که رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین آن را کودتایی با حمایت ایالات متحده توصیف کرده بود.
