Uzmanlar: Irak'ta Yapay Zeka Bakanlığı Kurulmadan Önce Altyapı, Kadrolar ve Verilerin Hazırlanması Şart

Uzmanlar, Irak devlet kurumlarını geliştirmek için yapay zekaya yatırım yapmanın önemini vurguluyor; ancak yeni bir bakanlık yapısı kurulmasını düşünmeden önce altyapı, uzman kadro ve veri hazırlığının sağlanması gerektiğini özellikle belirtiyorlar. Bu açıklamalar, bir milletvekilinin Meclis'e şu ana kadar özel bir bakanlık kurulması yönünde resmi bir öneri ulaşmadığını söylemesi ve yeni bakanlıkların maliyeti ile hükümet harcamalarının öncelikleri üzerine süren tartışmaların ortasına denk geliyor.

Tartışma, yeni bakanlıkların kurulması ve Kültür ile Turizmin iki ayrı bakanlığa ayrılması önerilerinin gündeme gelmesinin ardından yaşanıyor. Mali baskılar ve harcamaların tasarruflu kullanılması çağrılarıyla kamu teşkilatının yapılandırılması talepleri sürerken, yapay zeka bakanlığı fikrinin resmi bir hükümet projesine dönüşüp dönüşmeyeceği henüz netleşmedi.

Parlamento cephesine ilişkin olarak, Elektrik ve Enerji Komisyonu üyesi ve Nahj el-Vatani milletvekili grubunun başkanı Hasan Waryuş el-Asadi, "Yapay zeka bakanlığı kurulması konusu Meclis içinde resmi olarak gündeme getirilmedi" dedi. El-Asadi, bu uzmanlıkta bir bakanlık kurulmasının "açık bir idari yapı ve çalışma sistemi" gerektirdiğini ve mevcut ekonomik koşullar ile tasarruf ilkelerinin yeni bakanlıkların kurulmasını veya mevcut bakanlıkların bölünmesini teşvik etmediğini belirtti.

El-Asadi, yapay zeka dosyasının dijital teknolojiler ve bilimsel araştırma ile ilişkisi nedeniyle İletişim Bakanlığı veya Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırma Bakanlığı bünyesinde yönetilebileceğini, Irak'taki elektrik krizinin ise bu sektörü geliştirme ve bilgisayar sistemlerini işletme konusunda ek bir zorluk oluşturduğunu hatırlattı.

Medya ve iletişim alanında akademisyen olan Haydar Şalal Muteb, "Ulusal bir yapay zeka kurumu kurmak Irak'ın küresel teknolojik dönüşümlere ayak uydurmasına yardımcı olabilir; ancak bunun için ülkenin altyapı, iletişim, eğitim ve veri entegrasyonu alanlarındaki kapasitesinin gerçekçi bir değerlendirmesi gerekiyor" diye konuştu.

Muteb, bu yönelimin başarılı olması için "mevcut imkânlara göre öncelikleri belirleyen kademeli bir vizyon" gerektiğini, üniversitelerden ve araştırma merkezlerinden yararlanılmasını, dijital becerilerin geliştirilmesini ve uzman kadroların yetiştirilmesini önerdi. Ayrıca bilgilerin doğruluğu, dijital dezenformasyon ve veri koruma ile ilgili zorluklara dikkat çekti ve başarının yalnızca bir bakanlık kurulmasıyla değil, planları uygun altyapı, sürdürülebilir finansman, ulusal yeterlikler ve sonuçları ölçen açık göstergelerle uygulamaya dönüştürebilme kabiliyetiyle sağlanacağını vurguladı.

Araştırmacı ve akademisyen Seif el-Karraawi, uluslararası deneyimlerin yapay zekayı yönetmek için tek tip bir model sunmadığını belirterek bazı ülkelerin yapay zekayı dijital dönüşüm, e-devlet ve iletişim dosyalarıyla birleştirdiğini, diğerlerinin ise birden çok kurum arasında ortak ulusal çerçeveler benimsediğini söyledi.

El-Karraawi, Kazakistan'ın e-devlet, veri, iletişim ve bilişim güvenliğini kapsayan Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma Bakanlığı kurduğunu; Birleşik Arap Emirlikleri'nin ise yapay zeka, dijital ekonomi ve uzaktan çalışma uygulamalarından sorumlu bir devlet bakanı aracılığıyla konuyu yürüttüğünü, tek başına yapay zeka için bağımsız bir bakanlık oluşturmadığını aktardı.

ABD yönetiminin 22 Temmuz 2026'da bilimsel araştırmalarda yapay zekanın kullanılmasına yönelik "Genesis" girişimini desteklemek için 15'ten fazla federal ajansın katılımıyla 5 milyar doları aşan federal taahhütler açıkladığını, bunun ABD'nin yapay zekaya yaptığı toplam yatırım tutarını değil bu girişimin finansmanını ve ölçeklendirilmesini gösterdiğini belirtti.

El-Karraawi ayrıca Suudi Arabistan'ın Ulusal Veri ve Yapay Zeka Stratejisi'nin yaklaşık 75 milyar riyal yatırım çekmeyi, 20 binden fazla uzman ve uzmanın yetiştirilmesini ve alanda 300'ü aşkın girişimin kurulmasının desteklenmesini hedeflediğini; bu deneyimlerin, yalnızca 'teknoloji' adını taşıyan bir bakanlık kurmaya odaklanmak yerine veri, Ar-Ge ve dijital dönüşüm için bütünsel bir ekosistemin inşa edilmesinin önemini ortaya koyduğunu vurguladığını aktardı.

Irak bağlamına dönersek, el-Karraawi'nin belirttiğine göre Irak Ulusal Yapay Zeka Merkezi tarafından yayımlanan verilere göre değerlendirmeye alınan 64 kurumdan yalnızca 19'unun bu alanda hazırlık düzeyini yükseltmeye yönelik açık planlara sahip olduğu belirtiliyor. Ayrıca ulusal yapay zeka stratejisinin güncellenmiş versiyonunun, ilk taslak hazırlandıktan ve Planlama Bakanlığı'nın gereksinimlerine göre güncelleme yapıldıktan sonra bakanlıklara ve kurumlara gönderilmek üzere hazırlandığı ifade edildi.

El-Karraawi, bağımsız bir bakanlık kurulmasından önce hangi önceliklerin gelmesi gerektiği konusunda sorulara dikkat çekti; öncelikler arasında veri merkezleri ve hesaplama kapasitesinin geliştirilmesi, devlet kurumlarının dijitalleştirilmesi, yetkinliklerin yetiştirilmesi ve bilimsel araştırmanın desteklenmesi ile kurumun bütçesinin ve harcama kalemlerinin belirlenmesi yer alıyor. Kaynakların teknik ve araştırma kapasitesi inşa etmeye mi yoksa yeni bir idari yapı oluşturmaya mı yönlendirileceğinin netleştirilmesi gerektiğini ekledi.

Rapor, Irak'ın 2024'te 188 ülke arasında hükümetlerin yapay zekaya hazırlık endeksinde Arap dünyasında 12'nci, dünyada ise 107'nci sırada yer aldığını; Mart 2025'te Oxford Insights tarafından hazırlanan rapora göre Irak'ın 100 üzerinden 40,91 puan aldığını, hükümet endeksinin 32, teknoloji endeksinin 35,87 ve veri ile altyapı endeksinin 54,25 puan olduğunu belirterek sona eriyor.