طارق إسماعيل ئاگاداری دەدات لە هەستەریی ئابووریی عێراق بەهۆی تکیەکردنەوە سەر نەوت

تارەق ئیسماعیل، بەڕێوەبەری پڕۆفێشنال لە بانکیەتی و تایبەتمەندی لە بەڕێوبردنی مەترسیەکانی قەرزی، ڕۆژێک لە هەینی ئاگادارییەکانی بڵاودەکاتەوە کە دامەزراندنی ئەنجامی ئابووریدا لە شەڕە نێودەوڵەتییەکان دەگەورێت، و دەڵێت تکیەکردنی گەورەی عێراق سەرەتایەتی بۆ نەوت ئابوورییەکی وەزارەتی دەکات کە ئەمە کار بەردەوام دەکات بە هەستەری زیاتر لە بڕەکانى دارایی و مەسرفەکان.

ئیسماعیل وتیەوە کە بەردەوامبوونی شەڕ و تێکچوونە سیاسییەکان بەڕێکەوتنەوە نەبێت بەم مانایە کە رەوشی گشتی ئابووری جیهانی بۆ پێشڕەوەی تێکەڵبوون و هەمواربوون نابێت، بەڵام زیاد دەکات کە چالاکییەکەی ڕاستەقینە لە توانای وڵاتانەوەی بەرەوپێشبردنی کێشەکان و کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانیانە، بە تایبەتی لە ئابوورەکانى کە زۆر پەیوەندین بە گۆڕانکارییەکانی دەرەوە.

وەکی ڕوونییێک ڕوونکرد، وەڵاتەکان وەرگرتنی هەڵەکان و دۆخى نەئاسایى سەبارەت بە هێنانی بەرهەم و ناڕەزایەتی دیاریدا دوو یەکێکە لە گەورەترین چالاکیەکانی ئەمشو؛ شەڕەکان بازرگانی دەخڵوێنن و خەرجى گواستنەوە و بەرهەمدانی زیاتر دەگۆڕێن، و لەکاتی هەماندا گۆڕانکاریە ناچاوەکان ڕێوشوونی بڕیارەکانی سەرمایەگوزاری و پلانت ساختن دەخەینە ناڕوونی.

ئه‌یسماعیل ئەوت، بازاڕەکانی نەوت نموونەیەکی سەرەتا لەم مەترسیانە دابین دەکەن، و باس کرد کە تێکچوونەکان دەتوانن وڵات یان کۆمپانیایەکانی بەپێی تەفکر بۆ ئامادەبوون قرارنامە بە نرخی بەرز داخڵ بکەنەوە، بەڵام ئەمانە دەتوانن ئازادیەکانی دارایی بەرز بگرن ئەگەر بەدواداچوونەوەدا نرخەکان کەمبن لە دوای ئاژەڵی دۆخ.

سەبارەت بە دۆخی ئابووری عێراق، ئیسماعیل وەڵامی دا کە تکیەکردنی گەورەی بودجە لەسەر داهاتە نەوتیەکان بەرزتر دەکات ئامادەبوونی وڵات بۆ شوکە دەرەوەییەکان، هەروەها بە شێوەی گۆڕان لە نرخەکان یان لە خەلکی هێنانی چاودێریکردن و بازرگانی ـ ئەوە داواکارییەکان دەکات بۆ بەدواداچوونی ناوبردنی سەرچاوەکان و داهاتە نوێکان.

زانیارییە نوێیەکانی وەزارەتی داراییی عێراق نیشان دەدات کە تفاوتی نێوان داهات و مەسرفەکان تاکوو نزیکەی 30.432 تریلیۆن دینار گەورەبوو لە هەشت مانگی یەکەمی ساڵی 2026، پاشان داهات 45.355 تریلیۆن دینار بوو پەیوەندیدا بە مەسرفەکانى نزیکەی 75.787 تریلیۆن دینار، پێویستە بڵاوکراوەکەی وەزارەت بە 21ی تشرینی یەکەم/ئاکتووبەرى ئەم مانگە داگرتەوە.

زانیاریەکان ڕوون دەکەن کە داهاتە نەوتییەکان پەیوەندیدانی تەقریباً 77% لە مەبەستی گشتی سەرچاوەکانی وڵات لەم کاتەدا دروست کرد، هەروەها زانیارییەکی فۆرمی پێشوو نیشان دەدات کە داهاتە نەوتییەکان نزیکەی 53% کەمبوون لە هەفت مانگی یەکەمی ساڵی ئەمڕۆ بە پێی هەمان دورە لە 2025، کە ئەم کەمبوونە لەگەڵ دژواربوونی هێنانی سەربەخۆی نەوتی گەشتنەوە لە رێگەى تنگەی هەرمز بەهۆی شەڕەکان لە هەولێری ناوچەکەدا.

ئیسماعیل بەداخەوە ڕەزامەندی کرد کە پێویستە پلانی درێژخایەن هەبێت بۆ جۆرکردنی سەرچاوەکانى داهات و کەمکردنەوەی تکیەکردن لەسەر داهاتە نەوتییەکان، لەگەڵ چارەسەری باشترکردنی ژینگەى کاروبار و دابینکردنی بەرەوپێشچوون و ئاسانکاریە پێویستەکان بۆ جلبکردنی سەرمایەدارانى ناوخۆ و دەرەوە.

وەکوت، گەورەکردنی رۆڵی بەشە تایبەتی دەتوانێت یارمەتیدەربێت بۆ دابینکردنی ڕووناکی کار و کەمکردنەوەی فشارەکانی سەر مەسرفە حکومی، و دەستپێشخستە بەرزکردنی پشتیوانی لە پڕۆژەی بچوووک و ناوەندی و پەرەپێدانی خوێندنی فنی و تێکنیکی بەنرخێک کە بە پێویستی بازاڕى کارى داهاتوو هاوبەش بێت.

هەروەها داوای کرد بۆ سەرمایەگوزاری لە تێکنەلۆژیاى زەهەنی مصنوعی، بنەماکانى داتاکان و پەیوەندیدانى دیژیتاڵ، و پێکهاتەیەکی فەرمی بۆ بەهێزکردنی یەکگرتووەی ئابووری عەرەبی و ڕێنووسکردنی زیاتر سەرمایەکان بۆ ناوچەکە بۆ دروستکردنی ئابوورەکانى زیاتر تواناوان بۆ ڕووبەڕووبوون بە هەڵەکانى جیهانی.

لە لایەن حکومەتی کارەوە، وەزیری داراییی عێراق فالح ساری ڕۆژى 14ی تشرینی یەکەم/ئاکتووبەر ڕاگرت کە "بینینی عێراق 2050" ئامانج دەکات بۆ کەمکردنەوەی تکیەکردن سەر نەوت، توانادانی بەشە تایبەتی و بەهێزکردنی گەشەی پايدار بە شێوەیەکی حکومەتیدا بۆ جۆرگرتنی چالاکیی ئابووری.

ئیسماعیل کۆتایی پێهێناوە کە دروستکردنی ئابووریەکی بەرزتر لەگەرمی وەرزەیەتی داواکارییەکانی گواستنەوەی ئاستی بۆ نموونەیەک کە سەرەتا لەسەر مەسرفە حکومی و داهاتە نەوتییەکان پەیوەندیدا، بۆ ئابووریەکی جۆراوجۆر و باشتر کە دەتوانێت دروستکردنی هەرتوانە بۆ گەنجان و کەمکردنی کاریگەریی شەڕ و گۆڕانکارییەکانی دەرەوەیی.