Kansen op terugkeer van oorlog tussen Iran, Israël en de VS tussen escalatie en ontspanning
Verslagen over Amerikaanse en Israëlische plannen voor nieuwe aanvallen op Iran na de Amerikaanse verkiezingen, en toenemende spanning in de Straat van Hormuz tegenover aanhoudende Qatarese en Pakistaanse bemiddeling. Een analyse van escalatie- en de-escalatie-indicatoren en de belangrijkste scenario’s.
De aanwijzingen nemen toe dat er een hernieuwde brede militaire confrontatie dreigt tussen Iran aan de ene kant en de Verenigde Staten en Israël aan de andere kant, ongeveer acht maanden na het uitbreken van de oorlog op 28 februari. Rapporten over plannen voor nieuwe aanvallen kruisen met toenemende spanning in de Straat van Hormuz, terwijl bemiddelingskanalen tussen Washington en Teheran niet zijn verbroken.
Plannen voor aanvallen na de Amerikaanse verkiezingen
Amerikaanse berichten, die zich baseren op functionarissen en ingewijden, melden dat de Amerikaanse en Israëlische legers concrete plannen hebben opgesteld om de aanvallen op Iran te hervatten na de tussentijdse Amerikaanse verkiezingen van 3 november, in de vorm van een "korte en intensieve" operatie die nucleaire faciliteiten, energie-installaties en opslagplaatsen voor raketten en onbemande vliegtuigen zou kunnen treffen.
Volgens diezelfde berichten vermijden de plannen het raken van olie-raffinaderijen uit bezorgdheid over stijgende brandstofprijzen, terwijl president Donald Trump nog geen definitief besluit heeft genomen; uitvoering van de aanvallen deze maand wordt niet uitgesloten, maar ze kunnen ook geheel worden afgezegd. Het Witte Huis heeft niet op deze plannen gereageerd.
Trump weerhield een Israëlische aanval
Ingewijden zeiden dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu begin deze maand grootschalige aanvallen op Iran plande, inclusief nucleaire locaties, overheidsplaatsen en civiele infrastructuur zoals energiecentrales, maar dat Trump zich verzette tegen het opnieuw ontbranden van een oorlog vóór de verkiezingen, waardoor de operatie werd uitgesteld. Trump had op de achtste van deze maand aangekondigd dat zijn land de aanvallen niet voordat de verkiezingen zouden hervatten.
In zijn recentste uitlating ontkende Trump dat er onderhandelingen met Teheran gaande zijn en beperkte hij zich tot te zeggen dat "er iets" met betrekking tot Iran "tamelijk binnenkort" zal gebeuren.
Hormuz… het eerste spanningsveld
Op het terrein verklaarde de Iraanse Revolutionaire Garde dat drie olietankers op zeemijnen zijn gebotst ten zuiden van de Straat van Hormuz en in brand zijn gevlogen, en dat zij een route volgden die als "onwettig" wordt beschouwd. Eén van de schepen zou ongeveer twee miljoen vaten ruwe olie hebben geladen. Deze weergave kon niet onafhankelijk worden geverifieerd.
Als ander teken van Amerikaanse bezorgdheid gaf het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken orders voor vertrek van sommige diplomaten en hun gezinnen uit de Amerikaanse posten in Saoedi-Arabië, tegelijk met de toename van de aanvallen waarmee het koninkrijk vanuit Jemen wordt geconfronteerd.
Qatarese en Pakistaanse bemiddeling zet door
Aan de andere kant verwelkomde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio de bemiddelingsinspanningen geleid door landen waaronder Qatar en Pakistan, en benadrukte dat elke overeenkomst Iran moet beletten over kernwapens te beschikken, terwijl de uiteindelijke beslissing bij Trump ligt.
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei dat de indirecte onderhandelingen met Washington via bemiddelaars, waaronder Pakistan en Qatar, doorgaan, en bevestigde dat zijn land zich inzet voor het nastreven van een "vreedzame oplossing die de waardigheid bewaart", maar dat het "volledig bereid is zichzelf te verdedigen".
De Iraanse president Masoud Pezeshkian zei dat Washington geen dialoog van Teheran kan verwachten terwijl het een blokkade oplegt en bedreigingen uit, en voegde eraan toe: "Jullie kunnen niet alle wegen afsluiten en dreigen, en tegelijkertijd dialoog willen."
Factoren die naar escalatie wijzen
- Het bestaan van kant-en-klare militaire plannen bij Washington en Tel Aviv, en herhaalde Israëlische druk om de aanvallen te hervatten.
- Voortdurende Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens en het mislukken van de uitvoering van het in juni ondertekende memorandum over de scheepvaart in de Straat van Hormuz.
- Het vasthouden van Teheran aan zijn voorwaarden, waaronder het opheffen van de blokkade van zijn havens, het opheffen van sancties op zijn olie-export en het staken van vijandelijkheden op alle fronten, naast de bevestiging dat verrijkt uranium het land niet zal verlaten.
- Incidenten met tankers in Hormuz en de uitbreiding van het aantal aanvallen in de regio.
Factoren die naar de-escalatie wijzen
- Trumps belang om een nieuwe oorlog voor de tussentijdse verkiezingen te vermijden, en zijn bezorgdheid over stijgende energieprijzen.
- Het voortbestaan van indirecte kanalen via Qatar en Pakistan, en Washingtons openlijke verwelkoming daarvan.
- Teherans bevestiging dat de deur naar een vreedzame oplossing nog openstaat, ondanks het vasthouden aan strikte voorwaarden.
Wat zijn de mogelijke scenario’s?
Het eerste scenario: Een korte en intensieve Amerikaans-Israëlische aanval na 3 november, die naar verwachting door Iran met raketbeschietingen en extra aanmerkingen in de Straat van Hormuz zal worden beantwoord, met gevolgen voor de olieprijzen en de veiligheid van de scheepvaart in de Golf.
Het tweede scenario: Het slagen van de bemiddeling in het bereiken van een voorlopige overeenkomst die de scheepvaart gedeeltelijk heropent in ruil voor versoepeling van de blokkade — een route die botst met de grote kloof tussen Iraanse voorwaarden en Amerikaanse eisen over het nucleaire dossier.
Het derde scenario: Het voortduren van een toestand van "geen oorlog, geen vrede" met incidentele voorvallen in Hormuz en wederzijdse dreigementen, waarbij het dreigen met aanvallen als drukmiddel in onderhandelingen wordt ingezet totdat Trump zijn besluit neemt.
De dagen na de Amerikaanse verkiezingen blijven cruciaal om de richting te bepalen, temeer daar rapporten benadrukken dat de beslissing om terug naar oorlog te gaan nog steeds uitsluitend bij de Amerikaanse president ligt.
