Ανάλυση της πρόθεσης του Υπουργού Τηλεπικοινωνιών Μουσταφά Σαντ για απαγόρευση του Waze στο Ιράκ και καλύτερες εναλλακτικές

Ανάλυση | Η εφαρμογή πλοήγησης «Waze» εξακολουθεί να λειτουργεί στο Ιράκ μέχρι σήμερα, αλλά το μέλλον της είναι στον αέρα ανάμεσα στην πρόθεση που ανακοίνωσε ο υπουργός Τηλεπικοινωνιών Μουσταφά Σαντ να την απαγορεύσει και στην επιβεβαίωση από την Αρχή Μέσων και Τηλεπικοινωνιών ότι δεν έχει εκδοθεί ακόμη απόφαση μπλοκαρίσματος. Το ζήτημα ανοίγει ένα ευρύτερο ερώτημα πέρα από μία εφαρμογή: πώς μπορεί το κράτος να υπηρετήσει τις κυριαρχικές και ασφαλείς επιδιώξεις του χωρίς να επιβαρύνει εκατομμύρια οδηγούς και τις εταιρείες μεταφορών και διανομών;

Τι ανακοινώθηκε μέχρι τώρα

Στις 6 Οκτωβρίου 2026, στο περιθώριο μιας τεχνολογικής έκθεσης στην εργιλή, ο υπουργός Σαντ ανακοίνωσε ότι το υπουργείο προσανατολίζεται να απαγορεύσει το «Waze» στις αρχές του 2027, δικαιολογώντας το ως εφαρμογή ισραηλινού ιδρύματος και αναφέροντας ότι υπάρχουν εναλλακτικές για τους χρήστες, όπως οι Χάρτες Google και ιρακινές εφαρμογές. Την ίδια μέρα, ο υπουργός εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία έλεγε: «Αποφασίσαμε να ανακαλέσουμε την απόφασή μας για την απαγόρευση της εφαρμογής Waze στις αρχές του 2027 και να μεταφέρουμε την απόφαση για το τέλος του προσεχούς Δεκεμβρίου».

Το «Waze» ιδρύθηκε στο Ισραήλ, πριν το εξαγοράσει η αμερικανική Google το 2013, και η κυβερνητική αυτή κατεύθυνση συνδέεται με την επίσημη ιρακινή στάση απέναντι στο Ισραήλ, καθώς ένας νόμος που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο το 2022 ποινικοποιεί κάθε πολιτική, οικονομική ή πολιτιστική σχέση με αυτό.

Στις 22 Οκτωβρίου, ο υπουργός, σε φόρουμ για τη διακυβέρνηση του Διαδικτύου στη Βαγδάτη, δήλωσε ότι «δεν υπάρχει απαγόρευση στην εφαρμογή Waze», προσθέτοντας: «Δεν έχω ανακαλέσει την πρόθεση για την απαγόρευση του Waze, και θα υπάρξουν εναλλακτικές εφαρμογές», εξηγώντας ότι νέοι Ιρακινοί και τοπικές εταιρείες υπέβαλαν στο υπουργείο προτάσεις για εφαρμογές χαρτών και παρακολούθησης της κυκλοφορίας.

Η θέση της Αρχής Μέσων και Τηλεπικοινωνιών

Αντίθετα, ο πρόεδρος της Αρχής Μέσων και Τηλεπικοινωνιών, Μπαλίγκ Αμπού Καλλάλ, είπε ότι δεν έχει ληφθεί απόφαση για το κλείσιμο της εφαρμογής και ότι οποιοδήποτε μπλοκάρισμα απαιτεί λεπτομερή έρευνα και πλήρεις διαδικασίες, επιβεβαιώνοντας ότι το «Waze» θα παραμείνει διαθέσιμο μέχρι να ληφθεί απόφαση. Στο ίδιο φόρουμ πρόσθεσε ότι το Ιράκ συνεργάζεται με την Google και χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες της, και ότι το ενδεχόμενο να μπλοκαριστεί μέρος των εφαρμογών της λόγω της χώρας προέλευσης των ιδρυτών τους είναι απίθανο, ενώ τάχθηκε υπέρ της υποστήριξης ιρακινών προγραμματιστικών ικανοτήτων, σημειώνοντας ότι αυτό «δεν είναι εύκολο».

Έτσι, μέχρι στιγμής το τοπίο φαίνεται να περιλαμβάνει μια δηλωμένη υπουργική τάση, όχι δεσμευτική ρυθμιστική απόφαση, με σαφή διαφορά μεταξύ του υπουργείου και της ρυθμιστικής αρχής του τομέα των τηλεπικοινωνιών.

Αντιδράσεις από τη Βουλή και την κοινή γνώμη

Το μέλος της επιτροπής Μεταφορών και Τηλεπικοινωνιών της Βουλής, Μούνα Σουάντι, κάλεσε το υπουργείο να μην βιαστεί, τονίζοντας ότι η εθνική ασφάλεια έχει προτεραιότητα, αλλά ότι η προστασία των συμφερόντων των πολιτών και η συνέχιση της επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι εξίσου σημαντικές. Είπε ότι η επιτροπή έλαβε εκκλήσεις από εταιρείες διανομών και φορείς που βασίζονται στην εφαρμογή για να οργανώσουν τη δραστηριότητά τους και να καθορίζουν διαδρομές, και ζήτησε να διευκρινιστούν οι τεχνικές και ασφάλειας λόγοι και να αναζητηθούν εναλλακτικές πριν από οποιαδήποτε οριστική απόφαση. Η ανακοίνωση προκάλεσε επίσης κύμα σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το οποίο ο ίδιος ο υπουργός αναγνώρισε όταν συνέδεσε την αναπροσαρμογή της ημερομηνίας με την αντίδραση των πολιτών.

Γιατί οι Ιρακινοί βασίζονται στο Waze

Το «Waze» λειτουργεί με αναφορές εκατομμυρίων οδηγών στιγμιαία για συμφόρηση, ατυχήματα, κλεισίματα και παρακάμψεις, και επαναυπολογίζει αυτόματα τη διαδρομή για να τα αποφύγει. Σε πόλεις όπως η Βαγδάτη, όπου η κίνηση καταναλώνει ώρες από την ημέρα ενός δημόσιου υπαλλήλου ή οδηγού ταξί, η εφαρμογή έχει γίνει εργαλείο καθημερινής εργασίας για οδηγούς ταξί, εταιρείες διανομής και μεταφορών, καθώς και για τον προσανατολισμό ασθενοφόρων, υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης και επιβατών μεταξύ επαρχιών. Κάθε ξαφνική διακοπή θα σήμαινε περισσότερο χρόνο στο δρόμο, περισσότερο καύσιμο και υψηλότερο λειτουργικό κόστος που τελικά θα επιβαρύνει τον καταναλωτή.

Κατα constructive κριτική στη διαδικασία λήψης απόφασης

Δεν υπάρχει διαφωνία στο δικαίωμα του κράτους να προστατεύει τα δεδομένα των πολιτών και την ασφάλειά του, ούτε στη σημασία της στήριξης ιρακινών δεξιοτήτων στον προγραμματισμό. Ωστόσο, ο τρόπος διαχείρισης του ζητήματος εγείρει παρατηρήσεις που αξίζουν ανασκόπηση:

• Η νομική βάση δεν είναι σαφής: Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιευθεί επίσηχο έγγραφο που να καθορίζει το νομικό υπόβαθρο της απαγόρευσης, ή τον μηχανισμό εφαρμογής της, ή το αν θα περιλαμβάνει την Περιφέρεια του Κουρδιστάν, ή ποιος φορέας είναι αρμόδιος για την έκδοσή της.
• Μεταφορά της ημερομηνίας αντί για διαβούλευση: Η μεταφορά της ημερομηνίας από τις αρχές του 2027 στο τέλος Δεκεμβρίου μετά τις επικρίσεις έδωσε την εντύπωση κλιμάκωσης, ενώ πιο ενδεδειγμένο θα ήταν να ανοίξει κανάλι διαβούλευσης με τους πληγέντες.
• Η εναλλακτική πρέπει να προηγηθεί της απαγόρευσης και όχι να ακολουθεί αυτή: Μια επιτυχημένη εφαρμογή πλοήγησης χρειάζεται ακριβή γεωγραφική βάση δεδομένων, ένα ενημερωμένο δίκτυο δρόμων, συστήματα καθοδήγησης και ζωντανά δεδομένα για την κίνηση και τα ατυχήματα — ένα οικοσύστημα που χτίζεται σε χρόνια και όχι σε εβδομάδες.
• Το κριτήριο των δεδομένων είναι ευρύτερο από μία εφαρμογή: Αν ο στόχος είναι η προστασία των δεδομένων τοποθεσίας, άλλες ευρέως διαδεδομένες εφαρμογές συλλέγουν παρόμοια δεδομένα, οπότε η θέσπιση ενιαίων κανόνων προστασίας που να καλύπτουν όλους θα ήταν πιο αποτελεσματική από την απαγόρευση μιας μόνο εφαρμογής.

Κίνδυνοι του μπλοκαρίσματος για την ψηφιακή οικονομία

Οι εμπειρίες από αποκλεισμούς εφαρμογών σε διάφορες χώρες δείχνουν ότι οι χρήστες καταφεύγουν γρήγορα σε εικονικά ιδιωτικά δίκτυα (VPN), με αποτέλεσμα να συνεχίζεται πρακτικά η χρήση της αποκλεισμένης εφαρμογής, ενώ το κράτος χάνει τη δυνατότητα ρύθμισης και παρακολούθησης και οι χρήστες εκτίθενται σε ενδιάμεσες εφαρμογές άγνωστης προέλευσης που μπορεί να είναι πιο επικίνδυνες για τα δεδομένα τους. Επιπλέον, οι αιφνιδιαστικές αποφάσεις στον ψηφιακό τομέα στέλνουν ανησυχητικό μήνυμα σε επενδυτές και νεοφυείς τεχνολογικές εταιρείες που χτίζουν υπηρεσίες πάνω σε παγκόσμιες πλατφόρμες, σε μια περίοδο που το Ιράκ επιδιώκει ψηφιακή μετάβαση και προσέλκυση επενδύσεων.

Διεθνείς πρακτικές που επέλεξαν ρύθμιση αντί για απαγόρευση

Στη Γαλλία ο νομοθέτης αντιμετώπισε το ζήτημα των ειδοποιήσεων για σημεία ελέγχου με ρύθμιση και όχι με απαγόρευση. Ο νόμος για τις μετακινήσεις του Δεκεμβρίου 2019 και το εκτελεστικό διάταγμά του του Απριλίου 2021 επέτρεψαν στους νομάρχες και στον υπουργό Εσωτερικών να ζητούν από εφαρμογές πλοήγησης, συμπεριλαμβανομένου του «Waze», να αποκρύπτουν προσωρινά τοποθεσίες συγκεκριμένων τύπων σημείων ελέγχου για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τις δύο ώρες για αλκοολοελέγχους και ελέγχους ναρκωτικών και 12 ώρες για άλλα σημεία συνδεδεμένα με σοβαρά εγκλήματα, τρομοκρατία ή απαγωγές, και εντός γεωγραφικού περιορισμένου πεδίου. Οι εταιρείες που παραβιάζουν τη ρύθμιση αντιμετωπίζουν ποινή φυλάκισης έως δύο ετών και πρόστιμο 30.000 ευρώ. Το γαλλικό Υπουργείο Εσωτερικών διαμόρφωσε αυτόν τον μηχανισμό σε διαβούλευση με τις ίδιες τις εταιρείες πλοήγησης, και το Σύνταγμα Συμβούλιο της Γαλλίας επικύρωσε τη συνταγματικότητά του τον Νοέμβριο του 2021.Το επίσημο δελτίο τύπου της γαλλικής κυβέρνησης)

Σε επίπεδο συνεργασίας, το πρόγραμμα «Waze for Cities» προσφέρει δωρεάν στις δημοτικές αρχές και τις υπηρεσίες κυκλοφορίας τη δυνατότητα ανταλλαγής δεδομένων με την εφαρμογή: οι δημόσιες υπηρεσίες τροφοδοτούν την εφαρμογή με δεδομένα για κλεισίματα, εργασίες και ατυχήματα, και λαμβάνουν με ανωνυμοποίηση δεδομένα για ταχύτητες και συμφόρηση που βελτιώνουν τη διαχείριση των φωτεινών σηματοδοτών και την ανταπόκριση σε έκτακτες ανάγκες. Η σελίδα του προγράμματος παρουσιάζει εμπειρίες πόλεων και φορέων όπως η Γάνδη στο Βέλγιο, το Πριγκιπάτο του Μονακό, το Ρίο ντε Τζανέιρο στη Βραζιλία και το Σικάγο στις ΗΠΑ.Σελίδα του προγράμματος Waze for Cities)

Πρακτικές προτάσεις προς το Υπουργείο Τηλεπικοινωνιών

1. Διαπραγμάτευση με την εταιρεία πριν το μπλοκάρισμα: Εάν οι σημεία ελέγχου και οι ασφάλειες είναι αντικείμενο ανησυχίας, μπορεί να ζητηθεί η απόκρυψή τους από την εφαρμογή στο Ιράκ, όπως στην γαλλική διαδικασία — ένα τεχνικά εφικτό και δοκιμασμένο αίτημα.
2. Συμμετοχή στο πρόγραμμα Waze for Cities: Η Διεύθυνση Κυκλοφορίας, το Δημαρχείο Βαγδάτης και οι τοπικές αρχές μπορούν να αποκτήσουν δωρεάν δεδομένα συμφόρησης και να τροφοδοτήσουν την εφαρμογή με επίσημα δεδομένα για κλεισίματα και παρακάμψεις, προς όφελος οδηγών και ασθενοφόρων.
3. Σαφές νομικό πλαίσιο: Έκδοση εγγράφων κανόνων που να καθορίζουν πότε και πώς μπλοκάρεται μια εφαρμογή, ποιος φορέας έχει την αρμοδιότητα και πώς ασκείται προσφυγή, σε συνεννόηση με την Αρχή Μέσων και Τηλεπικοινωνιών ως ρυθμιστή.
4. Νόμος για την προστασία των προσωπικών δεδομένων: Επιβολή ενιαίων προτύπων σε όλες τις εφαρμογές, τοπικές και ξένες, για τη συλλογή και αποθήκευση δεδομένων τοποθεσίας, αντί για μεταχείριση κάθε εφαρμογής ξεχωριστά.
5. Δημόσια διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους: Εμπλοκή εταιρειών διανομών και μεταφορών, συνδικάτων οδηγών, ειδικών τεχνολογίας και της κοινοβουλευτικής επιτροπής Μεταφορών και Τηλεπικοινωνιών πριν από οποιαδήποτε απόφαση.
6. Προηγούμενη υλοποίηση εσωτερικού ανταγωνιστή: Η στήριξη ιρακινών εφαρμογών είναι θετική, αλλά προτιμότερο είναι να κυκλοφορήσουν, να δοκιμαστούν και να αποδείξουν την αξία τους στη μάχη της αγοράς. Εάν πετύχουν, θα προσελκύσουν χρήστες χωρίς ανάγκη απαγόρευσης — όπως ο ίδιος ο υπουργός προέβλεψε όταν είπε ότι η εμφάνιση εναλλακτικών θα αποδυναμώσει τη χρήση του «Waze».

Συμπέρασμα

Ο στόχος που διατυπώνει ο υπουργός — ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας και ενθάρρυνση των ιρακινών ικανοτήτων — είναι δίκαιος και αξίζει στήριξη. Όμως ο συντομότερος και οικονομικότερος δρόμος προς αυτόν περνάει από ρύθμιση, διαπραγμάτευση, νομοθεσία και την οικοδόμηση ενός ανταγωνιστικού εναλλακτικού προϊόντος, και όχι από απαγόρευση που μπορεί να επιβαρύνει τον πολίτη και την ψηφιακή οικονομία, ενώ πρακτικά η εφαρμογή θα παραμείνει προσβάσιμη σε όσους χρησιμοποιούν VPN.