Analyse: minister Mustafa Sand neigt naar verbod op Waze in Irak en betere alternatieven

Analyse | De navigatie-app Waze werkt in Irak nog steeds, maar haar toekomst hangt tussen een door minister Mustafa Sand aangekondigde neiging tot verbod en de bevestiging van de Autoriteit voor Media en Communicatie dat er nog geen blokkering is uitgevaardigd. Deze kwestie reikt verder dan één app: hoe kan de staat haar soevereine en veiligheidsdoelen bereiken zonder dat miljoenen chauffeurs en koeriersbedrijven en bezorgdiensten de prijs van die beslissing betalen?

Wat tot nu toe is aangekondigd

Op 6 oktober 2026, aan de zijlijn van een technologiebeurs in Erbil, zei minister Sand dat het ministerie neigt naar een verbod op Waze begin 2027. Hij rechtvaardigde dat door te stellen dat de app Israëlische oorsprong heeft en wees op beschikbare alternatieven voor gebruikers, waaronder Google Maps en Iraakse apps. Diezelfde dag gaf de minister een verklaring uit: «We hebben besloten ons besluit tot het verbieden van de Waze-app begin 2027 in te trekken en het besluit te vervroegen naar het einde van komende december.»

Waze is in Israël opgericht en werd in 2013 overgenomen door het Amerikaanse bedrijf Google. De regeringskoers hangt samen met de officiële Iraakse houding ten opzichte van Israël: een in 2022 door het parlement aangenomen wet kriminaliseert elke politieke, economische of culturele relatie met Israël.

Op 22 oktober zei de minister tijdens het Internet Governance Forum in Bagdad dat «er geen verbod op de Waze-app is», en voegde toe: «Ik ben niet teruggekomen op het verbod op Waze, en er zullen alternatieve apps zijn.» Hij verduidelijkte dat Iraakse jongeren en lokale bedrijven het ministerie voorstellen voor kaart- en verkeersinformatietoepassingen.

Standpunt van de Autoriteit voor Media en Communicatie

De voorzitter van de Autoriteit voor Media en Communicatie, Baligh Abu Kallal, zei dat er geen besluit tot sluiting van de app is genomen en dat het blokkeren van een app een gedegen onderzoek en volledige procedures vereist. Hij bevestigde dat Waze beschikbaar blijft totdat daarover een beslissing is genomen. Tijdens hetzelfde forum verklaarde hij dat Irak met Google samenwerkt en diens diensten gebruikt, en dat het onwaarschijnlijk is dat delen van die diensten worden geblokkeerd enkel vanwege de oorsprong van hun oprichters. Hij steunde wel de ontwikkeling van Iraakse alternatieven, maar noemde dat «niet makkelijk».

Tot nu toe lijkt het beeld een door het ministerie aangekondigde koers te zijn, geen bindend reguleringsbesluit, en is er duidelijk verschil tussen het ministerie en de regulerende telecomautoriteit.

Parlementaire en publieke reacties

Departementslid van de parlementaire commissie voor transport en communicatie, Mona Suwadi, riep het ministerie op niet overhaast te handelen. Ze benadrukte dat nationale veiligheid prioriteit heeft, maar dat het beschermen van de belangen van burgers en het verzekeren van hun inkomen even belangrijk is. Ze zei dat de commissie verzoeken had ontvangen van bezorgbedrijven en andere partijen die op de app vertrouwen voor de organisatie van hun werkzaamheden en het bepalen van routes, en vroeg om technische en veiligheidsrechtvaardigingen en het zoeken naar alternatieven vóór een definitief besluit. De aankondiging veroorzaakte ook een brede golf reacties op sociale media, wat de minister zelf noemde toen hij het vervroegen van de datum koppelde aan de interactie met burgers.

Waarom Irakenaren afhankelijk zijn van Waze

Waze werkt op meldingen van miljoenen bestuurders die in realtime files, ongevallen, wegafsluitingen en omleidingen doorgeven, en herberekent automatisch routes om deze te vermijden. In steden als Bagdad, waar files uren van een werkdag kunnen opslokken, is de app een dagelijks werktuig geworden voor taxichauffeurs, bezorgdiensten en transportbedrijven, naast haar rol bij het leiden van ambulances, hulpdiensten en reizigers tussen provincies. Een plotselinge onderbreking betekent langere reistijden, meer brandstofverbruik en hogere operationele kosten die uiteindelijk naar de consument worden doorberekend.

Constructieve kritiek op de gang van zaken

Niemand betwist het recht van de staat om de gegevens van haar burgers en haar veiligheid te beschermen, noch het belang van het ondersteunen van Iraakse programmeertalenten. Maar de wijze waarop deze kwestie wordt opgepakt, roept opmerkingen op die herziening verdienen:

• Juridische basis is onduidelijk: Er is nog geen officiële tekst gepubliceerd die de juridische grondslag van een verbod vastlegt, noch de uitvoeringsmechanismen, of de reikwijdte ten aanzien van de Koerdische regio, of welke instantie bevoegd zou zijn het te nemen.
• Vervroegen van de datum in plaats van raadpleging: Het verplaatsen van de datum van begin 2027 naar eind december na kritiek wekte de indruk van escalatie, terwijl het beter zou zijn geweest om de getroffen partijen te raadplegen.
• Het alternatief moet voorafgaan aan het verbod, niet volgen: Een succesvolle navigatie-app vereist een nauwkeurige geografische databank, een voortdurend geactualiseerd wegennet, routeringssystemen en livegegevens over verkeer en incidenten — een systeem dat jaren kost om op te bouwen, niet enkele weken.
• Databeschermingseisen omvatten meer dan één app: Als het doel is locatiegegevens te beschermen, verzamelen andere wijdverspreide apps vergelijkbare gegevens. Het opstellen van uniforme regels om alle partijen te beschermen is effectiever dan het blokkeren van één specifieke app.

Risico's van een verbod voor de digitale economie

Ervaringen met het blokkeren van apps in andere landen tonen dat gebruikers snel naar virtuele privénetwerken (VPN) grijpen, waardoor de geblokkeerde app feitelijk in gebruik blijft terwijl de staat het vermogen tot regulering verliest. Gebruikers schakelen mogelijk over op tussenliggende apps van dubieuze herkomst die hun gegevens nog meer in gevaar brengen. Plotselinge beslissingen in de digitale sector zenden bovendien een verontrustend signaal naar investeerders en technologie-startups, juist op een moment dat Irak streeft naar digitale transformatie en investeringsaanwas.

Ervaringen van landen die regulering kozen in plaats van verbod

In Frankrijk werd de kwestie van waarschuwingen voor controleposten geregeld door regelgeving in plaats van een verbod. De mobiliteitswet van december 2019 en het uitvoerende decreet van april 2021 stelden gouverneurs en de minister van Binnenlandse Zaken in staat van navigatie-apps, waaronder Waze, te vragen bepaalde typen controleposten tijdelijk te verbergen: maximaal twee uur voor alcohol- en drugcontroles en tot twaalf uur voor andere posten gerelateerd aan zware misdrijven, terrorisme of ontvoering, binnen een beperkt geografisch gebied. Overtredende bedrijven riskeren tot twee jaar gevangenisstraf en een boete van 30.000 euro. Het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken ontwikkelde deze maatregel in overleg met navigatiebedrijven en de grondwettelijkheid werd bevestigd door de Franse Raad van State in november 2021.Officiële verklaring van de Franse overheid)

Op partnergebied biedt het gratis programma «Waze for Cities» gemeenten en verkeersdiensten de mogelijkheid om data uit te wisselen met de app: overheidsinstanties leveren Waze informatie over wegafsluitingen, werkzaamheden en incidenten, en krijgen daarvoor geanonimiseerde gegevens over snelheden en files terug om verkeerslichten en noodrespons te verbeteren. Op de programmapagina worden ervaringen van steden en instanties als Gent (België), het Vorstendom Monaco, Rio de Janeiro (Brazilië) en Chicago (VS) gepresenteerd.Pagina van het Waze for Cities-programma)

Praktische aanbevelingen voor het ministerie van Communicatie

1. Onderhandelen met de eigenaar vóór een verbod: Als controleposten en veiligheidscontroles zorgen baren, kan Irak verzoeken deze locaties in de app te verbergen, naar Frans voorbeeld — een technisch haalbaar en beproefd middel.
2. Deelname aan het Waze for Cities-programma: De Algemene Verkeersdirectie, de gemeente Bagdad en lokale overheden kunnen zonder kosten verkeersdata ontvangen en de app voeden met officiële informatie over afsluitingen en omleidingen, wat zowel bestuurders als ambulances ten goede komt.
3. Duidig juridisch kader: Stel schriftelijke regels vast waarin wordt aangegeven wanneer en hoe een app kan worden geblokkeerd, welke instantie hiertoe bevoegd is en hoe bezwaar gemaakt kan worden, in afstemming met de Autoriteit voor Media en Communicatie als sectorregelgever.
4. Wet voor bescherming van persoonsgegevens: Leg uniforme normen vast voor alle apps, lokaal en internationaal, met betrekking tot het verzamelen en opslaan van locatiedata, in plaats van elke app afzonderlijk te behandelen.
5. Open raadpleging met betrokkenen: Betrek bezorgbedrijven en transportondernemingen, chauffeursvakbonden, technische experts en de parlementaire commissie voor transport en communicatie vóór een definitief besluit.
6. Eerst een lokaal alternatief op de grond: Het ondersteunen van Iraakse apps is positief, maar deze moeten eerst worden gelanceerd, getest en hun betrouwbaarheid bewijzen in de concurrentie. Als ze slagen, zullen gebruikers overstappen zonder dat een verbod nodig is — iets wat de minister zelf ook suggereerde toen hij zei dat het verschijnen van alternatieven het gebruik van Waze zou doen afnemen.

Conclusie

Het doel dat de minister noemt — digitale soevereiniteit versterken en Iraakse talenten aanmoedigen — is legitiem en verdient steun. De kortste en minst kostbare weg daarheen loopt via regulering, overleg, wetgeving en het bouwen van concurrerende alternatieven, niet via een verbod dat burgers en de digitale economie schaadt en bovendien technisch omzeild kan worden met VPN's.