Olie alleen beschermt niet de Iraakse salarissen en projecten — invloed van de Iraans oorlog op de inkomsten van Irak en de Golfstaten

Opgesteld door: de Iraakse krant Al-Wasat

Olie is de grootste bron van inkomsten voor Irak, maar alleen daarop vertrouwen garandeert noch economische stabiliteit noch de voortzetting van salarissen en projecten in tijden van crisis. De oorlog met Iran en de verstoringen van de scheepvaart in de regio hebben laten zien dat afhankelijkheid van één bron het inkomen kwetsbaar maakt wanneer de export stokt of de transportkosten stijgen.

Het hebben van grote olievoorraden is niet voldoende als je die niet kunt produceren, exporteren en verkopen. Wanneer de inkomsten dalen, wordt de regering geconfronteerd met lastige keuzes over de financiering van salarissen, diensten, sociale zorg en investeringsprojecten.

Hoe heeft de oorlog de inkomsten van Irak beïnvloed?

Irak is in sterke mate afhankelijk van olie-inkomsten om de begroting te financieren. In de eerste zeven maanden van 2026 daalden de olie-inkomsten met ongeveer 53% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar, van circa 65 biljoen dinar naar ongeveer 30,4 biljoen dinar.

De totale overheidsinkomsten daalden in diezelfde periode van ongeveer 72 biljoen dinar naar 39,1 biljoen dinar. Tegelijk lagen de overheidsuitgaven boven de 65 biljoen dinar, wat leidde tot een grote kloof tussen de binnenkomende middelen en de aangegane verplichtingen.

Deze cijfers betekenen niet automatisch dat salarissen onmiddellijk stoppen bij inkomstenverlies; de regering kan beschikbare liquiditeiten gebruiken, lenen of sommige uitgaven uitstellen. Maar een aanhoudend begrotingstekort beperkt de beschikbare opties en kan leiden tot vertraging van projecten of beperking van uitgaven aan diensten en investeringen.

Waarom is een hogere olieprijs niet genoeg?

Olieprijzen kunnen stijgen tijdens oorlogen en crises, maar een hogere prijs compenseert niet altijd een lagere exporthoeveelheid. De inkomsten van de staat hangen van drie kernfactoren af: de productiegrootte, het vermogen om olie te vervoeren en te exporteren, en de prijs waarvoor die verkocht wordt.

Als de wereldprijs stijgt maar het voorbijvaren van tankers wordt belemmerd of de export afneemt, kan de staat mogelijk niet de verwachte inkomsten realiseren. Dat was wat Irak tijdens de oorlog meemaakte: in bepaalde fases van de crisis daalden de exportvolumes ondanks stijgende olieprijzen op de wereldmarkt.

Bovendien komen olieopbrengsten niet onmiddellijk beschikbaar als vrij bestedingsgeld; er zijn financiële verplichtingen, operationele kosten en kosten voor productie en transport, naast de noodzaak om opbrengsten om te zetten in liquide middelen die de regering kan gebruiken.

Salarissen en projecten onder begrotingsdruk

Wanneer de staatsinkomsten van olie afhangen, raken vele sectoren beïnvloed door elke daling van de inkomsten. Olie financiert lonen van ambtenaren, sociale voorzieningen, gezondheids- en onderwijsdiensten, elektriciteit, investeringsprojecten en meer.

Bij dalende inkomsten komt de regering voor concurrerende prioriteiten te staan. Salarissen en maandelijkse verplichtingen zijn moeilijk stop te zetten, terwijl nieuwe projecten of werk aan ontwikkeling en onderhoud uitgesteld of vertraagd kunnen worden. Als de crisis voortduurt, kan de uitvoering van projecten die burgers nodig hebben worden geraakt, evenals de kwaliteit van de geleverde diensten.

Burgers kunnen ook de gevolgen van de crisis merken via hogere prijzen van geïmporteerde goederen en hogere transportkosten, zelfs als hun salaris wordt doorbetaald. Irak importeert veel van zijn benodigdheden; verstoringen in de scheepvaart en hogere verzekerings- en transportkosten kunnen de prijzen van voedsel, geneesmiddelen en grondstoffen opdrijven.

Hoe werden de Golfstaten beïnvloed?

De impact van de oorlog op de Golfstaten verschilde per land, afhankelijk van de omvang van hun export, het type energie dat ze produceren en de beschikbare exportroutes. Sommige exporten werden getroffen door navigatierisico's en scheepvaartonderbrekingen, terwijl andere landen alternatieve pijpleidingen en havens konden benutten om hun afhankelijkheid van het passeren van de Straat van Hormuz te verminderen.

De uitvoer van sommige niet-Iraanse Golfstaten kon zich tijdens bepaalde periodes van de oorlog herstellen en bereikte niveaus die dichtbij of boven eerdere gemiddelden lagen. Dat tilde echter niet alle risico’s weg: scheepvaartroutes bleven kwetsbaar voor aanvallen en verstoringen, en sommige zendingen moesten langere, duurdere trajecten afleggen.

Zo beschikt Saoedi-Arabië over een pijpleiding die olie naar de Rode Zee transporteert, wat een alternatief biedt voor de Straat van Hormuz. Maar alternatieve routes elimineren de effecten van de crisis niet volledig: ze hebben beperkte capaciteit en kunnen zelf ook aan storingen of veiligheidsrisico’s blootstaan.

De export van vloeibaar aardgas (LNG), zoals die van Qatar, vereist gespecialiseerde installaties en schepen. Energie-installaties in de regio raakten tijdens de oorlog beschadigd, wat de exportcapaciteit aantastte en aantoonde dat het risico niet alleen bij de scheepvaartroutes ligt, maar ook bij de productie- en verwerkingsfaciliteiten zelf.

Exporterende landen kunnen profiteren van hogere energieprijzen als ze productie en export kunnen voortzetten, maar dat beschermt hen niet tegen hogere verzekerings- en transportkosten, schade aan installaties of mogelijke stops in de uitvoer. De verliezen verschillen dus per land, maar het voortduren van de oorlog legt economische lasten op de hele regio.

Waarom lijkt Irak kwetsbaarder voor de crisis?

Irak heeft een dubbele kwetsbaarheid: het is sterk afhankelijk van olie-inkomsten om zijn uitgaven te dekken en tegelijk afhankelijk van importen voor een groot deel van zijn behoeften. Daardoor kan een crisis zowel de staatsinkomsten onder druk zetten als de kosten van goederen op de binnenlandse markt opvoeren.

Irak moet ook de exportroutes diversifiëren en de opslag- en transportcapaciteiten verbeteren. Als exporten van een enkele hoofdroute afhangen, wordt een land extra kwetsbaar zodra de scheepvaart stokt of tankers veiligheidsrisico’s ondervinden.

Onder zulke omstandigheden kunnen de algemene inkomsten dalen terwijl de importkosten stijgen. Dat legt extra druk op de begroting en op de koopkracht van de burgers, en kan de financiering van projecten en diensten aantasten.

Wat kan salarissen en projecten beschermen?

Het beschermen van financiële stabiliteit begint met het verkleinen van de afhankelijkheid van één inkomstenbron. Dat vergt het vergroten van niet-olie-inkomsten, betere inning van belastingen en heffingen, bestrijding van corruptie en verspilling, en diversificatie van de economie door ondersteuning van landbouw, industrie, toerisme, transport en diensten.

Irak moet ook alternatieve exportpunten ontwikkelen, opslag- en transportcapaciteiten vergroten en financiële reserves opbouwen die ingezet kunnen worden bij inkomstenverlies. Plannen voor uitgaven op basis van realistische verwachtingen van olieprijzen en exportvolumes helpen bovendien om verplichtingen niet te laten groeien in goede tijden en vervolgens met tekorten te worden geconfronteerd tijdens crises.

Diversifiëren betekent niet dat je afstand doet van olie; Irak zal een belangrijk olieproducerend land blijven. Maar de opbrengsten uit olie moeten worden gebruikt om productieve sectoren op te bouwen die duurzame inkomsten en werkgelegenheid bieden, in plaats van uitsluitend op olie te steunen om het grootste deel van de jaarlijkse uitgaven te dekken.

Conclusie

De oorlog met Iran heeft aangetoond dat olie alleen de Iraakse salarissen en projecten niet beschermt. Aanwezigheid van olie en hogere prijzen zijn onvoldoende als de export afneemt of transportroutes worden verstoord; afhankelijkheid van één bron maakt de begroting zeer gevoelig voor crises.

De impact van de oorlog op de Golfstaten was uiteenlopend: sommigen zagen productie- of exportonderbrekingen, terwijl anderen profiteerden van hogere prijzen of alternatieve routes. Toch verhoogden navigatierisico’s en aanvallen op energie-installaties de economische last voor de hele regio.

De belangrijkste les voor Irak is dat financiële stabiliteit vraagt om gediversifieerde inkomsten, meerdere exportroutes en voorzichtige uitgavensturing. Hoe langer de economische diversificatie uitblijft, des te meer blijven salarissen, projecten en diensten gebonden aan de grillen van olieprijzen en gebeurtenissen buiten de invloedssfeer van de Iraakse burger.